INSS en Tel Aviv Universiteit: Het wereldwijde financiële netwerk van Hezbollah als doelwit in de oorlog tegen de organisatie

Foto INSS / Universiteit

Hoe kan de financiële weerbaarheid van Hezbollah – gebaseerd op een complex en omvangrijk wereldwijd systeem dat het in staat stelt de aanvallen van het Israëlische leger op de infrastructuur in Libanon te weerstaan ​​– worden ondermijnd, schrijft de TAU.

De Israëlische militaire campagne tegen Hezbollah met Operatie Brullende Leeuw is gericht op het beschadigen van de fysieke infrastructuur, waaronder de financiële tak van de organisatie, al-Qard al-Hassan.

Naast de financiële steun die de organisatie van Iran ontvangt, is een aanzienlijk deel van Hezbollahs financiële draagkracht echter afhankelijk van een wereldwijd netwerk voor geldovermakingen dat is ingebed in de Libanese diaspora en informele systemen voor geldovermakingen, evenals van een breed scala aan illegale inkomstenbronnen die in de loop der decennia zijn ontwikkeld.

Volgens de meest recente sanctiegegevens van het Amerikaanse ministerie van Financiën (OFAC) is het financiële systeem van Hezbollah niet louter lokaal, maar opereert het via een wereldwijd netwerk van schijnvennootschappen, familieleden en zakelijke tussenpersonen verspreid over verschillende continenten. Zonder een internationale financiële strategie die zich op dit netwerk richt, zullen militaire aanvallen alleen de financieringsmogelijkheden van Hezbollah op de lange termijn dan ook waarschijnlijk niet significant aantasten. Parallelle mechanismen van de "schaduweconomie" blijven aanzienlijke inkomsten genereren, zelfs wanneer formele financiële instellingen worden aangevallen.

Sinds het hervatten van de vijandelijkheden tussen Israël en Hezbollah heeft Israël bankfilialen en financiële activa die aan de organisatie zijn gelinkt, aangevallen, waaronder faciliteiten van al-Qard al-Hassan.

Deze instelling, opgericht in de jaren 80 als onderdeel van Hezbollahs netwerk voor sociale diensten, functioneerde aanvankelijk als een liefdadigheidsinstelling die renteloze leningen verstrekte aan de sjiitische bevolking in Libanon. In de loop der tijd ontwikkelde het zich tot Hezbollahs belangrijkste financiële instelling, met name na de ineenstorting van het Libanese bankwezen na 2019.

De instelling breidde haar activiteiten uit ondanks de internationale sancties die de Verenigde Staten sinds 2007 hebben opgelegd aan entiteiten en individuen die verbonden zijn aan Hezbollah en haar illegale handelsnetwerk. Tegenwoordig beheert al-Qard al-Hassan een uitgebreid financieel netwerk met geldautomaten en goudhandelsmechanismen en fungeert het feitelijk als Hezbollahs banksysteem.

Een groot datalek in 2020 legde de interne databases van al-Qard al-Hassan bloot, waarbij bijna 400.000 rekeningen werden onthuld en de omvang van het financiële systeem van Hezbollah duidelijk werd, inclusief de banden met donateurs en supporters op meerdere continenten.

Gezien de omvang van de gelekte database en de volwassen sjiitische bevolking in Libanon – die bij de verkiezingen van 2022 ongeveer 1,1 miljoen telde – kan worden geschat dat een aanzienlijk deel van de Libanese sjiitische bevolking betrokken is bij deze gesanctioneerde financiële instelling.

Dit wijst erop dat het financiële systeem van Hezbollah diep verankerd is in het burgerlijke economische leven, waardoor het moeilijk is om het alleen met militaire middelen te isoleren. Bovendien heeft aanvullende informatie die in de loop der jaren is verzameld, aangetoond dat de financiële activiteiten van Hezbollah zich ver buiten de grenzen van Libanon uitstrekken.

Rekeningen die gekoppeld zijn aan personen in Europa, Afrika, Noord-Amerika en Zuid-Amerika zijn geïdentificeerd. Zo verschenen prominente leden van Libanese sjiitische gemeenschappen in het buitenland, waaronder religieuze leiders en zakenlieden, in de database als belangrijke donateurs.

Deze wereldwijde financiële voetafdruk sluit aan bij het bredere karakter van de Libanese economie, die sterk afhankelijk is van geldovermakingen vanuit het buitenland. Zelfs vóór de ineenstorting van het Libanese financiële systeem in 2019 speelden deze overmakingen een centrale rol in het in stand houden van de lokale economie. In 2023 bereikte hun volume ongeveer een derde van het Libanese bbp, wat tot de hoogste percentages ter wereld behoorde.

Geldovermakingen naar Libanon en andere landen in de regio als percentage van het bbp, 2004–2023

Het moet benadrukt worden dat het grootste deel van deze gelden niet via het formele banksysteem loopt. In plaats daarvan gaat ongeveer 95% van de overboekingen via de Libanese contante economie, die zelf bijna de helft van de economische activiteit van het land uitmaakt. Deze omgeving creëert ideale omstandigheden voor Hezbollah om zijn financiële activiteiten te integreren in de legitieme economische activiteiten.

Gegevens over de Libanese diaspora in het buitenland onthullen verder het vermogen van Hezbollah om sjiitische gemeenschappen in het buitenland te manipuleren.

Onder tienduizenden Libanese kiezers die buiten het land geregistreerd staan ​​– verspreid over Europa (meer dan 51.000 kiezers), Noord-Amerika (meer dan 34.000), Afrika (meer dan 9.500) en de Golfstaten (meer dan 12.500) – vergeleek een analyse door 240 Analytics diasporagegevens met informatie over rekeningen van al-Qard al-Hassan.

De bevindingen tonen aan dat honderden personen in deze landen rekeningen hebben die gekoppeld zijn aan het financiële systeem van Hezbollah, terwijl duizenden anderen familie- of zakelijke banden onderhouden met rekeninghouders. Sommige rekeningen zijn zelfs gemarkeerd als "toebehorend aan Hezbollah-leden". Hoewel de meeste financiële activiteiten van de diaspora legitiem zijn, biedt dit netwerk van connecties Hezbollah brede kanalen voor potentiële financiering.

Informele financiële systemen en de veerkracht van Hezbollah

De economische mogelijkheden van Hezbollah – die, naast investeringen in de militaire opbouw, ook de levering van sociale diensten (gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid) aan de sjiitische achterban hebben ondersteund – zijn afhankelijk van illegale bronnen en informele overboekingssystemen zoals hawala.

Hawala-netwerken maken grensoverschrijdende geldtransfers mogelijk zonder directe financiële transacties, door gebruik te maken van tussenpersonen die op basis van vertrouwen opereren en rekeningen vereffenen via verrekeningen of handelsafspraken. De financiële structuur van Hezbollah is niet gecentraliseerd in één enkele instelling of geografische locatie, maar lijkt op een gedecentraliseerd netwerk dat is ingebed in diaspora-gemeenschappen, informele financiële systemen en legitieme economische activiteiten.

In de praktijk integreert Hezbollah deze systemen in een bredere illegale financiële architectuur: inkomsten uit criminele activiteiten (waaronder drugshandel in Latijns-Amerika en wereldwijd) worden eerst witgewassen via handelsmechanismen, zoals de aankoop en wederverkoop van legale goederen, en vervolgens via informele mechanismen zoals hawala tussen landen overgemaakt. Deze systemen zijn bijzonder moeilijk te traceren, omdat ze minimale financiële sporen achterlaten en vaak buiten formele regelgeving opereren vanwege hun afhankelijkheid van contant geld.

De huidige status van Libanon op de grijze lijst van de Financial Action Task Force (FATF) vormt geen significante belemmering voor de organisatie. Hezbollah kan gebruikmaken van diaspora-netwerken en informele financieringskanalen om geld via landen met een sterkere financiële reputatie te sluizen en zo controle te ontwijken.

Tegelijkertijd heeft de organisatie aangetoond toegang te kunnen krijgen tot aan de staat gelieerde economische mechanismen in Libanon, waarbij geld van formele overeenkomsten en ontwikkelingsprojecten naar het eigen financiële systeem wordt doorgesluisd. Deze vervaging van de grenzen tussen staatsmiddelen, particuliere bedrijven en illegale financiering versterkt de financiële weerbaarheid van de organisatie.

Implicaties voor Israëls huidige campagne tegen Hezbollah

Het financieringsmodel van Hezbollah is gedecentraliseerd en sociaal verankerd. Deze eigenschap bemoeilijkt het financieel aanvallen van de organisatie, zowel politiek als operationeel.

Daardoor kunnen Israëlische aanvallen op de financiële infrastructuur van Hezbollah tactische gevolgen hebben – met name verstoring van de activiteiten, onzekerheid bij rekeninghouders of tijdelijke liquiditeitsproblemen – terwijl het wereldwijde financiële netwerk van de organisatie de strategische impact van militaire aanvallen beperkt.

Bovendien stelt de internationale financieringskanalen van Hezbollah de organisatie in staat om beschadigde financiële knooppunten relatief snel te herstellen door activiteiten te verplaatsen naar alternatieve tussenpersonen of rechtsgebieden.

Bovendien benadrukken recente Amerikaanse sancties dat de financiële activiteiten van Hezbollah niet afhankelijk zijn van één enkele instelling, al-Qard al-Hassan, maar van een netwerk van onderling verwisselbare financiële knooppunten – bedrijven, geldwisselaars en tussenpersonen – die snel opnieuw kunnen worden opgezet. Dit vermindert de effectiviteit van militaire actie op zich aanzienlijk.

Aanbevelingen

Om de financieringsmogelijkheden van Hezbollah significant te ondermijnen, is een bredere strategie nodig die verder gaat dan de huidige militaire campagne – een strategie die militaire actie integreert met maatregelen gericht op de financieringsbronnen van de organisatie. Vijf belangrijke beleidsrichtingen worden voorgesteld:

• De internationale financiële samenwerking uitbreiden: Israël moet samenwerken met de Verenigde Staten, Europese landen en belangrijke Afrikaanse staten waar Libanese diaspora-gemeenschappen aanwezig zijn om de uitwisseling van inlichtingen en de handhaving tegen financiële actoren die banden hebben met Hezbollah te intensiveren.

• Focus op financiële tussenpersonen: Sancties en handhavingsmaatregelen moeten zich niet alleen richten op al-Qard al-Hassan, maar ook op geldwisselaars, hawala-makelaars en op handel gebaseerde witwasnetwerken die de internationale overboekingen van Hezbollah faciliteren.

• Het aanpakken van de financiële risico's van de diaspora: Meer toezicht op de financiële stromen van de Libanese diaspora, met name in landen met een grote sjiitische bevolking, kan het vermogen van Hezbollah om mondiale geldstromen te misbruiken, beperken.

• Stel een speciale interdepartementale taskforce voor financiële zaken in: Israël moet een permanent orgaan oprichten om de inspanningen tegen de financiële netwerken van Hezbollah te coördineren en uit te voeren. Een dergelijk kader (vergelijkbaar met eerdere initiatieven zoals de inmiddels opgeheven "Tzelzel"-eenheid van de Mossad ) moet inlichtingendiensten, financiële experts, juristen en wetshandhavingsinstanties integreren om een ​​alomvattende en duurzame aanpak te garanderen.

• Benut economische diplomatie ten aanzien van Libanon: Als onderdeel van bredere internationale inspanningen om de Libanese economie en het bankwezen te stabiliseren, zouden Israël en zijn partners de Libanese regering onder druk moeten zetten om meer concrete maatregelen te nemen tegen de financiële infrastructuur van Hezbollah. Door internationale economische hulp te koppelen aan concrete stappen om de financiële activiteiten van de organisatie te beteugelen, zou de druk op Beiroet kunnen toenemen – bovenop de beperkte maatregelen die tot nu toe zijn genomen.

Conclusie

De financiële weerbaarheid van Hezbollah berust niet alleen op lokale infrastructuur, maar ook op een gedecentraliseerd, mondiaal systeem dat een grote Libanese diaspora, informele overdrachtsmechanismen en illegale inkomstenstromen integreert. Deze structuur geeft de organisatie een groot aanpassingsvermogen en vermindert de effectiviteit van gerichte militaire acties.

Om de financiële mogelijkheden van Hezbollah significant en duurzaam te beïnvloeden, is daarom een ​​multidimensionale aanpak nodig die militaire activiteiten combineert met financiële, regelgevende en diplomatieke maatregelen op internationaal niveau.

Alleen een alomvattende en gecoördineerde strategie, gericht op de kern van het wereldwijde financiële netwerk van de organisatie, kan op de lange termijn haar vermogen om haar militaire en organisatorische macht te behouden en te herstellen, beperken.