De Mossad geeft toe te hebben gefaald

De aanstaande directeur van de Mossad, generaal-majoor Roman Gofman, arriveert op 5 februari 2026 bij een vergadering van de commissie Defensie en Buitenlandse Zaken in de Knesset. Foto Yonatan Sindel

Het is vrijdag 7 augustus, en Yitzchak Rabin merkte ooit op dat de toekomstige Mossad-chef Meir Dagan "het unieke vermogen had om antiterroristische operaties te bedenken die op thrillers uit films lijken". Maar wat gebeurt er als de film geen happy end heeft?

Vermoedelijk met gevolgen voor de schrijvers.

De huidige directeur van de Mossad, Roman Gofman, heeft de twee functionarissen ontslagen die het nauwst betrokken waren bij het plan van de dienst om het Iraanse regime omver te werpen. De ene stond sinds december aan het hoofd van de inlichtingendienst van de Mossad; de andere leidde de Iran-afdeling. Dit volgt op het ontslag van de adjunct-directeur vorige maand, die eveneens aan de operatie was gelinkt.

Hun plan was gericht op de minderheidsbevolking van Iran en gebaseerd op de theorie dat gewapende druk aan de periferie de massale protestbeweging in het centrum nieuw leven zou inblazen en de klus zou klaren. Het uitschakelen van de architecten van deze strategie komt neer op het erkennen van het voor de hand liggende: het plan is mislukt.

Het leek aanvankelijk een succesvolle start te hebben. Israël voerde aanvallen uit op posities van de Islamitische Revolutionaire Garde langs de grens van Iran met Irak, getimed om een ​​corridor te openen voor Koerdische strijders om Iraans Koerdistan binnen te trekken en op te rukken naar steden in het noordwesten. Duizenden jonge Koerden zouden zich bij hen aansluiten. Zij zouden oostwaarts oprukken, terwijl gewapende milities van andere minderheidsgroepen Iraans grondgebied vanuit alle richtingen zouden aanvallen en op weg zouden gaan naar Teheran. De VS hadden deze proxy-strijdkrachten bewapend, maar het plan viel in duigen toen Fox News meldde dat de aanval aanstaande was. De Turkse president Erdogan belde Trump en overtuigde hem in een woedend gesprek ervan om de Amerikaanse steun voor de operatie in te trekken.

Na een verschuiving naar militaire capaciteitsdoelen, diverse wapenstilstanden, talloze bedreigingen en omkeringen later, staat de Opperste Leider nog steeds springlevend, zij het op één been.

De Mossad werkt niet zoals het leger; ze opereert in een fantasiewereld van exploderende pagers en dronefabrieken in vijandelijke landen. Dat maakt het lastig om operationele schuld toe te wijzen, vooral voor een plan dat tijdens de uitvoering werd aangepast. Toch was dit het meest ambitieuze plan van de Mossad in haar 76-jarige geschiedenis, en tevens haar grootste mislukking. Onvermijdelijk moesten er koppen rollen.

Bronnen binnen de veiligheidsdiensten meldden dat de vertrekken in onderling overleg plaatsvonden en dat beide functionarissen werden overgeplaatst naar andere functies binnen de Mossad. Deze horizontale overplaatsing in plaats van een regelrecht ontslag is een manifestatie van de centrale paradox van een organisatie die letterlijk de taak heeft van creatieve destructie: hoe planners verantwoordelijk te houden voor overdreven beloftes zonder creatief denken te onderdrukken. Zoals voormalig directeur David Barnea onlangs betoogde ter verdediging van het plan: "Elke Mossad-operatie is ongekend en lijkt waanzinnig."

Bronnen binnen de Mossad beweren echter dat de overplaatsing van de twee functionarissen bedoeld is om te voorkomen dat een van de ontslagen functionarissen die van Netanyahu zou zijn. Maar dat zullen de kiezers in oktober moeten beslissen.

De ontslagen maken ook deel uit van een grotere organisatorische verschuiving binnen de Mossad, die op aanzienlijke interne weerstand stuit. Gofman is de eerste buitenstaander die sinds Dagan in 2002 tot hoofd van de dienst is benoemd en probeert een soortgelijke interne hervorming door te voeren; het is niet verwonderlijk dat een organisatie die is opgericht op basis van geheimhouding en die een berucht en enigszins verdiend ego heeft, er niet van houdt dat mensen van buiten de familie de leiding nemen. Volgens Dagan namen 300 mensen ontslag na zijn benoeming – tot nu toe heeft Gofman er slechts drie ontslagen, en alleen diegenen met wie hij naar verluidt weinig tot geen klik had.

Uiteindelijk was Dagan een van de meest succesvolle directeuren die de Mossad ooit heeft gehad. Hij leidde de dienst langer dan wie dan ook in de geschiedenis, met uitzondering van de legendarische Isser Harel. Dat komt omdat hij resultaten boekte. Gofmans ambtstermijn zal op precies dezelfde manier worden beoordeeld.

Er worden gele lijnmarkeringen geplaatst in Gaza. Foto IDF

Een paar honderd geel geverfde betonnen blokken staan ​​nu centraal in een debat dat – zonder overdrijving – het hele Midden-Oosten zal vormgeven. Op de dag dat de gijzelaars tien maanden geleden terugkeerden, had het Israëlische leger 52 procent van de Gazastrook in handen. Sindsdien is dat percentage gestegen tot 70 procent. Inwoners van Gaza worden wakker en merken dat de gele lijn dichterbij is dan voorheen, waardoor ze soms opnieuw moeten evacueren om buiten het vuur te blijven.

Israël pronkt met zijn groeiende controle over de Gazastrook, hoewel er in werkelijkheid geen sprake is van troepenopmars of nieuwe posities – alleen van een verbreding van de vuurlinie van onze troepen tegen naderende dreigingen. De kloof tussen de oorspronkelijke en de huidige linies is waar de strijd om de toekomst van Gaza nu om draait. Israël gelooft in principe niet dat Hamas zal ontwapenen (of zijn wapens zal overgeven om te worden omgesmolten – een nieuw Amerikaans idee). Het heeft geen belang bij een fotomoment met de Amerikaanse president, zolang er maar niet van hen wordt geëist dat ze zich terugtrekken.

De Amerikanen zeggen tegen Israël: 120 meter tussen jullie en hen – wat is dat nou? Trek die betonblokken een beetje terug, dan gebruiken we die ruimte om Hamas naar de volgende fase te drijven. In het ergste geval een paar uur kraanwerk en jullie zijn weer terug bij af. In Jeruzalem verzetten ze zich, uit angst voor een terugkeer naar het patroon van eerst terugtrekken, dat de weg naar 7 oktober heeft geplaveid. En op de achtergrond speelt nog een andere, politieke zorg: met minder dan drie maanden te gaan tot de verkiezingen, schaadt elke terugtrekking of overeenkomst Likud en de coalitie. Ben-Gvir zal vanuit rechts protesteren; Lieberman, Bennett en Eisenkot vanuit links.

De Amerikanen werden overrompeld toen Israël zich verzette tegen een terugtrekking die zij als puur tactisch beschouwden. Israël herinnerde hen aan de verkiezingskalender – en aan het feit dat Netanyahu er niet echt op gebrand is om nu toe te geven en de beloning op te strijken, als dat al ooit gebeurt, alleen wanneer het al te laat is. Dus, zo luidde de gedachte, laten we ons wenden tot de oppositieleiders en hen publiekelijk de in het Witte Huis gesloten deal laten steunen. Om de een of andere reden zijn Lieberman, Bennett, Eisenkot en Golan nog steeds niet voor de camera verschenen om een ​​Israëlische terugtrekking te eisen en Netanyahu te steunen. Verrassend.

Deze week vonden er voorverkiezingen plaats in de Verenigde Staten, en in een opvallend aantal daarvan stond Gaza centraal. Israël heeft er groot belang bij om de kwestie te beëindigen en zijn reputatie in de wereldwijde publieke opinie te herstellen – niet, God verhoede, door Hamas aan de macht te laten, maar door tijdelijke tactische manoeuvres die de Amerikanen en hun regionale bondgenoten in staat stellen de terroristische groep die de ruïnes van de stad nog steeds ternauwernood beheerst, te blijven isoleren.