De waarschuwingen van koning Abdullah tijdens de Algemene Vergadering van de VN over het optreden van Israël in Syrië weerspiegelen een bredere regionale verschuiving schrijft Seth J. Frantzman

Koning Abdullah II van Jordanië spreekt de 81e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe in het VN-hoofdgebouw in New York City, VS, op 22 september 2026. Foto Reuters

Het Koninkrijk Jordanië heeft Israëls acties vaak bekritiseerd bij de VN en in andere fora. Het land staat al lang bekend als voorstander van een tweestatenoplossing en steun aan de Palestijnen. Tegelijkertijd heeft Jordanië Israël ook al lange tijd fel bekritiseerd over kwesties rond Jeruzalem, omdat het zichzelf presenteert als een land dat de status quo bij de christelijke en islamitische heilige plaatsen in de stad steunt, schrijft Seth J. Frantzman in The Jerusalem Post.

De kritiek van Amman tijdens de Algemene Vergadering van de VN op 22 september was echter anders dan in het verleden. Het ging niet alleen om de Westelijke Jordaanoever, Gaza of Jeruzalem. Het ging om regionale strategie.

"De hebzucht van deze Israëlische regering vormt nu een regionale bedreiging", zei de Jordaanse koning Abdullah II. "En vandaag is Syrië het waarschuwende voorbeeld."

Hij sprak over de Israëlische inval in Syrië op 8 december 2024, toen het Assad-regime viel, en over de aanhoudende bombardementen op Syrië en de beschietingen van het grensgebied in de afgelopen twee jaar. Jordanië is om verschillende redenen bezorgd over Zuid-Syrië.

Tijdens de Syrische burgeroorlog steunde Amman de Syrische rebellen. In die tijd hadden zowel Israël als Amman goede banden met Syrische rebellengroepen in Zuid-Syrië. Sterker nog, toen de rebellen in 2018 in Zuid-Syrië instortten, hielp Israël de Witte Helmen te evacueren naar Jordanië.

Die tijd is voorbij. Jordanië heeft de nieuwe regering in Damascus omarmd. Israëlische functionarissen hebben de nieuwe regering bedreigd en gezegd dat er een oorlog met Syrië op handen is. Israël heeft Damascus gebombardeerd en recentelijk ook een militaire basis in Noord-Syrië , waarbij Turkije werd gewaarschuwd zich niet met Syrië te bemoeien. In Jeruzalem wordt gesproken over een toekomstig conflict met Turkije over Syrië.

Een militair politieagent staat op een weg na een explosie in een wapendepot in het gebied Al-Eis, in het zuidelijke platteland van Aleppo, Syrië, 21 september 2026. Foto Reuters

Voor Jordanië is dit problematisch. Het land wil vrede en veiligheid in Zuid-Syrië. Tijdens het regime van Assad ving Jordanië bijna een miljoen Syrische vluchtelingen op. Het land had ook te maken met bedreigingen vanuit Syrië, zoals door Iran gesteunde drugssmokkel. Voor Jordanië biedt de nieuwe regering in Damascus een kans op stabiliteit.

Het beleid van Israël staat hier echter haaks op. Israël wil Zuid-Syrië demilitariseren en heeft de Druzen in Suwayda gesteund. De Druzen hebben gesproken over het oprichten van een eigen staat in Zuid-Syrië en een bondgenootschap met Israël. Jordanië bekijkt dit met bezorgdheid. Het koninkrijk is van mening dat de drugssmokkel vanuit Suwayda nog steeds plaatsvindt, een overblijfsel van netwerken uit het Assad-regime.

Het is belangrijk te begrijpen hoe goed Jordanië de situatie in Zuid-Syrië kent. Veel mensen in Noord-Jordanië hebben historische banden met mensen in Zuid-Syrië en omgekeerd. Tegelijkertijd wil Jordanië voorkomen dat er spanningen vanuit Syrië naar Jordanië overslaan. Zo wil het bijvoorbeeld voorkomen dat er extremistische groeperingen ontstaan ​​in het ontstane veiligheidsvacuüm.

De koning van Jordanië verwoordde dit treffend bij de VN en hekelde de rol van Israël in Syrië . "De internationale gemeenschap kiest ervoor om herhaalde invallen, sluipende territoriale expansie, nieuwe feiten en militaire posten ter plaatse, ook rond vitale waterbronnen, niet langer te accepteren. Stap voor stap test Israël hoever het kan gaan." De koning betoogde dat Israël grenzen overschrijdt en de "wettelijke grenzen" van expansie opzoekt.

Wat de Jordaanse koning verwoordt, is een standpunt dat steeds vaker wordt gedeeld door sommige ambassades in de regio. Israël was historisch gezien geïsoleerd in het Midden-Oosten, vanaf de oprichting in 1948 tot het tijdperk van de vredesakkoorden met Egypte en Jordanië. De vredesakkoorden en de jaren negentig boden hoop op een tweestatenoplossing. In die tijd bestond het gevoel dat het Midden-Oosten van conflict naar vrede zou kunnen overgaan. Dat is niet gebeurd.

Desondanks beschouwden landen in het Midden-Oosten Israël niet als een grote bedreiging, omdat andere factoren dit compenseerden. De Amerikaanse invasie van Irak en de Arabische Lente veranderden deze inschattingen. Door de verzwakking van veel staten en de burgerconflicten in Jemen, Libië, Syrië en Irak, samen met de opkomst van IS, raakte het grootste deel van het Midden-Oosten in chaos. Iran vulde dit vacuüm op. Van 2015 tot 2020 maakten veel Arabische staten zich zorgen over groeperingen zoals IS en de expansie van Iran in Irak, Syrië, Libanon en Jemen.

De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman. Foto Reuters

Dit begon echter te veranderen na de Abraham-akkoorden. Er was een korte periode waarin normalisering van de betrekkingen tussen Israël en Saoedi-Arabië tot de mogelijkheden behoorde. In die tijd zagen sommige van deze landen Israël als een mogelijke vriend en bondgenoot. De afgelopen drie jaar hebben deze perceptie echter veranderd. Na de aanslag van 7 oktober werd de regio in een oorlog gestort. Veel landen probeerden de storm te doorstaan.

De val van het Assad-regime en de nieuwe verkiezingen in Irak hebben hoop en perspectief geboden aan Irak en Syrië. Tegelijkertijd zijn Saoedi-Arabië, Egypte, Jordanië en Turkije ervan overtuigd geraakt dat Israël nu het vacuüm opvult dat is ontstaan ​​door de achteruitgang van Iran. In een klassiek realistische opvatting van het machtsevenwicht in de regio, zien zij Israël nu als een mogelijke bedreiging.

Enerzijds kan Israël de kritiek uit Turkije negeren, omdat de AKP-regering in Ankara een van de meest vijandige tegenover Israël in de regio is. Dit heeft ertoe geleid dat Jeruzalem Turkije is gaan zien als "het volgende Iran". Turkije is echter lid van de NAVO en het idee dat Israël tegen een NAVO-lidstaat vecht, spreekt waarschijnlijk alleen een aantal messianisten in Jeruzalem aan. Anderen zijn van mening dat Syrië en andere staten zwak moeten blijven. Jordanië vreest een machtsvacuüm in Zuid-Syrië.

Dit verklaart waarom Jordanië zijn zorgen bij de VN kenbaar maakt. Het land is van mening dat instabiliteit op de Westelijke Jordaanoever of in Syrië een directe bedreiging vormt voor het koninkrijk. Dit is niet de eerste keer dat Jordanië dit gevoel heeft. Het Jordaanse burgerconflict in de jaren zeventig werd veroorzaakt door Palestijnse terroristische groeperingen. Jordanië probeerde zich in de jaren negentig los te maken van zijn vroegere banden met de Westelijke Jordaanoever. Toch is het van mening dat zijn beleid geen vrede heeft gebracht, maar juist meer conflict.

Jordanië, een nauwe bondgenoot van het Westen, wil zijn zorgen kenbaar maken. Net als veel andere landen in de regio zal het koninkrijk een afwachtende houding aannemen ten aanzien van de aanstaande Israëlische verkiezingen. Het wil echter wel een visie op Israël naar voren brengen die steeds meer terrein wint in de regio.