Israël Democratie Instituut (IDI): Israël heeft minder AI-voorspellingen maar meer AI-paraatheid nodig

Foto IDI via Reuters

Het debat over de impact van AI op de arbeidsmarkt draait vaak om voorspellingen over hoeveel banen er door AI verloren zullen gaan. De toekomst is inderdaad onzeker, maar dit debat schiet tekort, achrijft IDI.

We hebben nu een duidelijker beeld van wat er zich al afspeelt op de Israëlische arbeidsmarkt (vanaf 2025), wat het debat zou moeten verschuiven naar hoe we de arbeidsmarkt en het onderwijssysteem kunnen voorbereiden op de veranderingen die zich voltrekken. Het antwoord op die voorbereiding ligt in menselijk kapitaal en een holistische economische aanpak.

AI IN DE DUBBELE ECONOMIE

Israëls eerste specifieke bedrijfsenquête over het gebruik van AI werd uitgevoerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en geanalyseerd door het Israëlisch Instituut voor Democratie (IDI). De enquête weerspiegelt de realiteit medio 2025 en schetst al een beeld waarin AI is geëvolueerd van demonstraties en pilots naar implementatie in het dagelijks werk.

De eerste conclusie uit de gegevens is dat Israël niet "achterloopt" op het gebied van AI-implementatie. 28% van de bedrijven gaf aan in de zes maanden voorafgaand aan het onderzoek al AI te hebben gebruikt. In dezelfde periode lag het percentage bedrijven in de EU rond de 20%.

Gemiddelden verhullen echter aanzienlijke verschillen in de Israëlische economie, waardoor het cruciaal is om dieper te graven. Uit het onderzoek blijkt dat het gebruik van AI in kennisintensieve sectoren zoals de hightechindustrie bijna drie keer zo hoog is als in traditionele sectoren zoals de maakindustrie, handel en bouw. ​​

Geografisch gezien is er een vergelijkbaar beeld: in het district Tel Aviv werd een adoptiepercentage van ongeveer 41% gerapporteerd, terwijl dit in het district Jeruzalem rond de 4% lag. Een ongelijke verspreiding van AI kan de bestaande sociale en economische kloof, waarmee Israël al kampt, verder vergroten.

Uit het onderzoek blijkt dat een belangrijke reden waarom bedrijven zich mogelijk niet aanpassen, te maken heeft met een gebrek aan kennis. Wanneer bedrijven aangeven dat ze geen plannen hebben om AI te implementeren, is de meest voorkomende verklaring dat AI "niet relevant" is voor hun werk.

Een vergelijkende analyse wijst er echter op dat de werkelijke betekenis achter dit antwoord is: "Ik weet niet genoeg over het potentieel van AI." In Israël gaf 55% van de productiebedrijven aan dat AI niet relevant voor hen is; in Duitsland was dit slechts 7%. Het is onwaarschijnlijk dat AI inherent minder relevant is voor Israëlische fabrieken dan voor Duitse. Een meer plausibele verklaring is een gebrek aan managementkennis: er zijn minder mensen binnen bedrijven die de technologie kunnen vertalen naar een eerste praktijkvoorbeeld en deze op een verantwoorde manier kunnen implementeren.

De taken veranderen sneller dan het aantal medewerkers.

Uit het onderzoek blijkt dat er nog geen massale ontslagen plaatsvinden, maar dat het werk dat werknemers doen al aan het veranderen is. Van de Israëlische bedrijven die AI gebruiken, meldt ongeveer 60% dat taken die voorheen door mensen werden uitgevoerd, nu door AI worden gedaan – voornamelijk routinematige/technische taken (44%), maar ook taken die "denkwerk vereisen" (16%). Slechts 9% meldt echter een impact op het aantal werknemers, waarvan ongeveer 5% een "zachtere" negatieve impact rapporteert in de vorm van minder nieuwe werknemers, en 4% meldt daadwerkelijk ontslagen te hebben.

Voorlopig is het meest duidelijke signaal de verandering van taken, niet massale ontslagen. Dat wil niet zeggen dat dergelijke ontslagen niet zullen plaatsvinden – we bevinden ons mogelijk nog maar aan het begin van de impact. Maar we kunnen met meer zekerheid zeggen dat een verandering in functieomschrijvingen al gaande is.

DE BELEIDSDOELSTELLING IN HET AI-TIJDPERK: INVESTEER IN MENSEN

Als de adoptie weliswaar reëel maar ongelijkmatig is en taken verschuiven, zou het beleid zich minder moeten richten op prognoses en meer op capaciteitsopbouw. ​​AI is een testcase voor de manier waarop Israël investeert in mensen, waaronder werknemers, managers en studenten.

Het eerste beleidsterrein dat moet worden aangepast, is de overmatige nadruk op innovatie in de hightechsector. De hightechsector biedt slechts werk aan ongeveer 11 % van de Israëlische beroepsbevolking, en de functie van AI als een universele technologie betekent dat het een groot potentieel heeft om te worden toegepast en groei te bevorderen in alle economische sectoren. Beleidsmaatregelen die zich alleen richten op het ondersteunen van innovatie in de hightechsector missen de kans die AI biedt als "een opkomend tij dat alle schepen optilt". Het beleid zou zich moeten richten op praktische ondersteuning voor implementatie in traditionele economische sectoren en kleine en middelgrote ondernemingen.

Een ander aspect van het benutten van het potentieel van AI heeft betrekking op professionele ontwikkeling: werknemers moeten nieuwe vaardigheden verwerven om AI effectief te kunnen gebruiken. Een analyse van IDI wijst op een zorgwekkende trend: slechts een minderheid van de volwassenen in de werkzame leeftijd nam in 2023 deel aan werkgerelateerde trainingen, en de Israëlische overheidsuitgaven aan dergelijke trainingen als percentage van het bbp liggen aanzienlijk lager dan het gemiddelde van de OESO. In het tijdperk van AI zijn deze trends onhoudbaar voor Israël.

Daarnaast waren veel niet-technologische bedrijfsleiders die werden ondervraagd niet afwijzend tegenover het gebruik van AI, maar ze waren vanzelfsprekend voorzichtig, druk en misten een duidelijk stappenplan. Naast training is er een mogelijkheid voor beleidsmakers om de kloof te dichten door gesubsidieerde consultancy uit te breiden. Deze consultancy zou traditionele en kleinere bedrijven kunnen helpen bij het kiezen van een eerste toepassing, het herontwerpen van processen, het trainen van personeel en het opzetten van basisgovernance.

Tot slot moeten er aanpassingen worden gedaan aan het onderwijssysteem. Het is tijd voor een systematische herziening van de manier waarop leerlingen les krijgen en hun prestaties worden beoordeeld, met het oog op de AI-tools die leerlingen ter beschikking staan. Leiders in zowel het basis- en voortgezet onderwijs als het hoger onderwijs moeten de "wat", "hoe" en "waarom" van hun curriculum heroverwegen. Dat betekent niet per se dat ze blindelings op AI moeten inspelen of de traditionele onderwijsprincipes moeten loslaten, maar wel dat "doorgaan zoals altijd" geen optie is.

Wanneer we de gegevens analyseren die ten grondslag liggen aan het debat over de impact van AI op de arbeidsmarkt, wordt al duidelijk dat de adoptie van AI betekenisvol en ongelijkmatig is, waardoor economische kloven worden vergroot en het dagelijks werk van werknemers wordt beïnvloed. Deze feiten zouden beleidsmakers ertoe moeten aanzetten om ervoor te zorgen dat de arbeidsmarkt en het onderwijs gelijke tred houden met de snel veranderende realiteit.

Een actieplan dat investeert in menselijk kapitaal in de hele economie zal een sterke basis leggen en alle Israëliërs in staat stellen optimaal te profiteren van de kansen die AI biedt.