N12News: De vernedering van de Europese Unie minister van Buitenlandse Zaken Kaia Kallas


Kaia Kallas, minister van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie. Foto Reuters
De minister van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie, Kaia Kallas, heeft vorige week een pijnlijke politieke nederlaag geleden nadat de Europese leiders haar poging om een sleutelrol te spelen in de onderhandelingen over een einde aan de oorlog tussen Rusland en Oekraïne hadden afgewezen. Kallas, een voormalig premier van Estland, arriveerde vrijdag op de EU-top in Dublin in de hoop benoemd te worden tot speciaal EU-gezant voor de gesprekken, maar ontdekte dat de leiders andere plannen hadden.
Volgens berichten in Euronews en Politico betoogde Callas tegenover de leiders dat de EU-verdragen haar verantwoordelijk stellen voor het beheer van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, zoals de officiële titel van haar functie luidt, en dat zij daarom de meest geschikte kandidaat voor de functie is. De leiders verwierpen haar argumenten echter. Volgens het Euronews-bericht beweerde de Italiaanse premier Giorgia Maloni zelfs dat Callas "niet voldoende institutioneel gewicht heeft" en verzette zij zich tegen haar benoeming.
Aan het einde van de top kondigde voorzitter Antonio Costa van de Europese Raad de oprichting aan van een zevenkoppig onderhandelingsteam, bestaande uit de nationale veiligheidsadviseurs van Frankrijk, Duitsland, Polen, Italië en het Verenigd Koninkrijk, samen met vertegenwoordigers van de Europese Raad en de Europese Commissie. Tot Kallas' grote teleurstelling werd zij buiten het team gelaten.
De vernedering was tweeledig: de Europese Dienst voor Extern Handelen, het orgaan dat Kallas leidt, was ook niet in het team vertegenwoordigd. Bovendien spraken Raadsvoorzitter Costa en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zich niet uit voor haar uitsluiting toen hen ernaar gevraagd werd.
Callas weigert de beslissing te accepteren. "Neem de verdragen en lees ze," zei ze tegen journalisten in Brussel. "Wie is verantwoordelijk voor veiligheid en buitenlands beleid? Ik blijf bij mijn woorden en ik ben bereid die rol ook te vervullen." Het komt erop neer dat Callas nu geconfronteerd wordt met een politieke realiteit waarin zij, de hoge vertegenwoordiger van de EU voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, is uitgesloten van het belangrijkste diplomatieke proces dat het continent sinds het einde van de Koude Oorlog heeft gekend.

Kaia Kallas, minister van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie. Foto Reuters
Achter haar uitsluiting schuilt een langdurige spanning die zich de afgelopen maanden heeft opgebouwd. Callas heeft de Europese hoofdsteden boos gemaakt door de afgesproken lijn te overschrijden op gevoelige kwesties, waaronder de betrekkingen met China en Israël, en door initiatieven te promoten zonder voldoende overleg met de lidstaten. Een van die initiatieven, de oprichting van een groep deskundigen op het gebied van defensie, werd op het laatste moment geannuleerd na verzet van Italië, Frankrijk en andere landen.
Een hoge Europese diplomaat wees ook op een tegenstrijdigheid in haar gedrag: Kallas heeft zich maandenlang verzet tegen directe gesprekken met Rusland, maar nu probeert ze zelf het initiatief te nemen. Een andere diplomaat omschreef haar optreden in Dublin als "onhandig" en beweerde dat ze zich nog steeds gedraagt alsof ze premier is, in plaats van te begrijpen dat haar huidige rol erin bestaat de standpunten van de EU-landen te coördineren.
Politico wijst echter ook op een bredere verklaring die geworteld is in een groter fenomeen: staatshoofden nemen steeds vaker bevoegdheden op het gebied van buitenlands beleid over die voorheen in handen waren van ministers van Buitenlandse Zaken. Zelfs de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov waren afwezig bij recente overlegrondes.
Tegelijkertijd woedt er een strijd over de bevoegdheden van Kallas. Duitsland en Frankrijk bevorderen veranderingen die erop gericht zijn de Europese Buitenlandse Dienst, onder leiding van Kallas, onder nauwer toezicht van de Commissie te plaatsen. De Commissie heeft immers al een aanzienlijk deel van het beheer van de betrekkingen met Israël overgenomen.
Kallas probeert nu in ieder geval de inhoud van de onderhandelingen te beïnvloeden. Volgens haar hebben de ministers van Buitenlandse Zaken een lijst met eisen aan Rusland opgesteld en willen ze bij de besluitvorming betrokken worden, in plaats van er achteraf alleen maar over te horen.
Maar ook hier is het onduidelijk hoeveel invloed ze zullen hebben. Terwijl Kallas en de ministers van Buitenlandse Zaken zich voorbereiden op het formuleren van een mandaat voor het Europese team voorafgaand aan de volgende gespreksronde in Abu Dhabi, zijn er andere bronnen die denken dat de taak zal worden overgedragen aan de ambassadeurs van de landen bij de EU.





Opmerkingen