N12News: Historische uitspraak in Den Haag, de beslissing over de genocide in Myanmar die mogelijk ook gevolgen heeft voor Israël


Foto AP
Naar verwachting zal het Internationaal Gerechtshof in Den Haag aanstaande donderdag uitspraak doen in een rechtszaak aangespannen door Gambia tegen Myanmar. Gambia beschuldigt het Myanmarese leger ervan in 2017 genocide te hebben gepleegd op de Rohingya-moslimminderheid. De uitspraak zou wel eens een van de belangrijkste in het internationaal recht kunnen worden sinds de Tweede Wereldoorlog, mede vanwege de mogelijke gevolgen voor soortgelijke rechtszaken die momenteel in Den Haag lopen, met name de zaak tegen Israël.
Sinds de aanname van het Genocideverdrag in 1948, na de Holocaust, heeft het Internationaal Gerechtshof nog nooit een staat rechtstreeks verantwoordelijk gehouden voor het plegen van genocide. Hoewel het Hof eerder heeft geoordeeld dat er genocide heeft plaatsgevonden in Srebrenica, Bosnië en Herzegovina, heeft het Servië niet rechtstreeks verantwoordelijk gehouden voor de gepleegde genocide. In plaats daarvan heeft het Hof geoordeeld dat Servië zijn plicht om de misdaad te voorkomen en de daders te straffen, heeft verzaakt.
De rechters hebben nu de kans om een juridisch precedent van verstrekkende betekenis te scheppen. Vanuit Israëls perspectief is de uitspraak van groot belang, evenals de vraag of en wanneer de rechters zullen bepalen hoe zij veroordeeld moeten worden voor genocide.
Wat is er in Myanmar gebeurd?
Centraal in de zaak staat het ernstige misbruik van de Rohingya, een moslimminderheid die al generaties lang in het westen van Myanmar woont, een land waarvan de meerderheid van de bevolking boeddhistisch is. Decennialang heeft deze minderheid te lijden gehad onder ernstige discriminatie, beperkingen op bewegingsvrijheid en verblijf, en het ontzeggen van burgerschap.
De gebeurtenissen bereikten een hoogtepunt in augustus 2017, nadat een gewapende Rohingya-groep posities van de veiligheidstroepen had aangevallen. Het Myanmarese leger reageerde met een grootschalige operatie die, volgens getuigenissen en onderzoeken, massamoorden op burgers, het platbranden van dorpen, massaverkrachtingen en de verdrijving van de bevolking omvatte. Meer dan 700.000 Rohingya vluchtten binnen enkele maanden naar het naburige Bangladesh.
Myanmar heeft lange tijd ontkend genocide te hebben gepleegd en beweert dat het leger optrad tegen militanten en niet tegen de moslimbevolking als geheel. Meer dan een miljoen Rohingya-vluchtelingen leven nu in Bangladesh, velen in overvolle vluchtelingenkampen.

Rohingya-vluchtelingen in Bangladesh. Foto Reuters
De rechtszaak werd in 2019 aangespannen door Gambia, een klein moslimland in West-Afrika zonder directe betrokkenheid bij de gebeurtenissen. De aanklacht was gebaseerd op het principe dat elke staat die het Verdrag ter voorkoming van genocide heeft ondertekend, het recht heeft om van een andere staat te eisen dat deze zijn verplichtingen nakomt.
De centrale vraag: hoe bewijs je de intentie om genocide te plegen?
Een van de belangrijkste kwesties in deze zaak is het bewijs van opzet. Het internationale verdrag is niet voldoende om vast te stellen dat er daden van massamoord, deportatie of misdaden tegen de menselijkheid zijn gepleegd. Om een daad als genocide te kunnen bestempelen, moet worden bewezen dat deze is gepleegd met de specifieke intentie om een nationale, etnische, raciale of religieuze groep geheel of gedeeltelijk te vernietigen.
Dit is een extreem hoge juridische drempel. Zelfs wanneer er bewijs is van wijdverspreide wreedheden, moet worden onderzocht of het doel ervan de vernietiging van de groep zelf was, en niet een ander doel, zoals het verkrijgen van controle over een gebied, het verdrijven van een bevolking of het verslaan van een gewapende organisatie.
Volgens de aanklacht tegen Myanmar waren de militaire acties geen op zichzelf staande incidenten, maar een systematische operatie die zich in verschillende dorpen herhaalde. Soldaten vielen burgers aan, scheidden mannen en vrouwen van elkaar, pleegden seksueel geweld, vermoordden inwoners en staken huizen in brand. De aanklagers stellen dat de systematiek, de omvang en de aard van het geweld wijzen op de intentie om de Rohingya als groep te vernietigen.
De uitspraak zal naar verwachting duidelijkheid scheppen over hoe genocidale intentie kan worden afgeleid uit patronen van militair handelen, zelfs in afwezigheid van een expliciet bevel tot uitroeiing van een specifieke groep.
Welke gevolgen kan de uitspraak hebben voor Israël?
Sinds december 2023 loopt er bij dezelfde rechtbank een rechtszaak die door Zuid-Afrika tegen Israël is aangespannen. Zuid-Afrika beweert dat Israëls acties tijdens de oorlog in de Gazastrook in strijd zijn met het Verdrag ter voorkoming van genocide.
De twee zaken verschillen in hun omstandigheden en militaire en politieke achtergrond, maar vanuit juridisch oogpunt is er een belangrijke overeenkomst: in beide gevallen moeten de rechters niet alleen de acties van het leger onderzoeken, maar ook de intentie erachter.
Zuid-Afrika beweert dat Israël in Gaza daden heeft begaan die volgens het Verdrag inzake genocide als zodanig worden gedefinieerd. Het baseert zich daarbij onder meer op de omvang van de moordpartijen en de verwoestingen, de verdrijving van de bevolking, de humanitaire situatie en uitspraken van hoge Israëlische functionarissen, die volgens Zuid-Afrika wijzen op de intentie om de Palestijnen in Gaza te vernietigen.
Israël verwerpt de beschuldigingen en stelt dat de doelen van de oorlog militair en veiligheidsgericht waren, met name de strijd tegen Hamas na het bloedbad van 7 oktober, en niet de vernietiging van de Palestijnse bevolking. Volgens Israël bewijst zelfs wijdverspreide schade aan burgers en infrastructuur op zich geen intentie tot genocide.
De manier waarop de rechters deze week hun beslissing in de zaak-Myanmar zullen onderbouwen, is hierbij wellicht van bijzonder belang.
In eerdere uitspraken heeft het Hof geoordeeld dat, wanneer men een genocidale intentie wil afleiden uit een patroon van handelingen, die intentie de enige redelijke conclusie moet zijn die uit het bewijsmateriaal kan worden getrokken. Met andere woorden, het is niet voldoende om aan te tonen dat het gedrag van het leger consistent is met de intentie om een groep te vernietigen, maar andere redelijke verklaringen moeten worden uitgesloten.

Rohingya-vluchtelingen in Bangladesh. Foto Reuters
Als de rechters oordelen dat de omvang en het systematische karakter van hun acties in Myanmar voldoende zijn om de intentie tot uitroeiing van de Rohingya aan te tonen, zou dat de juridische positie van Zuid-Afrika tegen Israël kunnen versterken. Omgekeerd, als ze een bijzonder strikte interpretatie van de eis tot bewijs van intentie hanteren, of oordelen dat het bewijs ontoereikend is, zou de uitspraak Israël juist ten goede kunnen komen.
Een vaststelling dat Myanmar genocide heeft gepleegd, zou echter niet automatisch tot een soortgelijke conclusie leiden in het geval van Israël. De rechter zou het bewijsmateriaal, de omstandigheden en de context van elk geval afzonderlijk moeten onderzoeken.
Een beslissing die mogelijk nog jarenlang gevolgen zal hebben.
Het hof heeft zich nog niet uitgesproken over de vraag of Israël genocide heeft gepleegd. Tot nu toe heeft het voorlopige bevelen uitgevaardigd die bedoeld zijn om de Palestijnse rechten onder het Verdrag te beschermen, maar deze vormen geen vaststelling dat Israël de misdaad heeft begaan.
De rechtszaak tegen Israël zal naar verwachting jaren duren, waardoor de uitspraak in Myanmar van bijzonder belang kan zijn. Het zou beide partijen een belangrijk juridisch precedent kunnen verschaffen dat hen in de toekomst van pas zal komen bij hun argumenten.
Washington houdt de mogelijke gevolgen ook in de gaten. De Amerikaanse ambassadeur bij de VN, Mike Walz, waarschuwde dat het tribunaal geen norm voor genocide mag stellen die tegen soldaten van Amerikaanse bondgenoten gebruikt zou kunnen worden.





Opmerkingen