Twee 'lame ducks' en het risico van een nieuwe oorlog met Iran

Foto Miriam Alster, Evan Vucci / AP

Sinds Operatie Rising Lion in juni 2025 zijn landen in het Midden-Oosten zeer gevoelig geworden voor waarschuwingssignalen van escalatie met betrekking tot Iran . Die signalen werden deze week versterkt na de nederlaag van president Donald Trump bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen en de politieke impasse in Israël na de eigen verkiezingen, schrijft Dr. Michael Milshtein in Ynet.

De onzekerheid wordt nog vergroot door de aanhoudende onderhandelingen tussen Teheran en Washington, een herinnering aan het feit dat beide verrassingsaanvallen op Iran in de afgelopen twee jaar plaatsvonden tegen de achtergrond van een dialoog tussen beide partijen, die in feite als een vorm van misleiding diende.

In het Midden-Oosten worden deze week diverse prangende vragen gesteld: Wat zou een nieuwe aanval op Iran precies beogen, en hoe zou deze verschillen van eerdere operaties die er niet in slaagden het islamitische regime omver te werpen of het nucleaire programma te beëindigen? Hoe zou Iran dit keer reageren, en zou de vergeldingsactie de bekende strategie omvatten om de Golfstaten ernstige schade toe te brengen? En zou een nieuwe confrontatie een bredere regionale oorlog kunnen ontketenen waarbij extra fronten betrokken raken, met Libanon als belangrijkste front?

In Iran hebben functionarissen hun tevredenheid over Trumps nederlaag nauwelijks kunnen verbergen, vooral omdat de tegenslag voor de Republikeinen grotendeels wordt toegeschreven aan frustratie over de oorlog tegen Teheran.

De verkiezingsuitslag ging ook gepaard met toenemende kritiek op Israël vanuit beide Amerikaanse politieke kampen, wat met name duidelijk werd in een bericht van vicepresident JD Vance op sociale media van woensdag. Sommigen in Iran waren extra tevreden over de timing van de nederlaag, die samenviel met de herdenking van de bezetting van de Amerikaanse ambassade in Teheran in 1979. Ze trokken parallellen tussen de verkiezingsnederlaag van Jimmy Carter te midden van de gijzelingscrisis en Trumps verlies, en beschouwden beide als historische voorbeelden van Irans vermogen om verkiezingen in Washington te beïnvloeden.

Toch is er in Teheran geen sprake van zelfgenoegzaamheid. Integendeel, de sfeer is er een van verhoogde alertheid. "Als Iran wordt aangevallen, zal het in eerste instantie proberen het geografische bereik van het conflict uit te breiden en de Golfstaten aan te vallen, die het altijd heeft beschouwd als een zwakke schakel die druk op Trump kan uitoefenen", legt Iran-expert Danny Citrinowicz uit. "Tegen deze achtergrond hebben de Iraniërs recentelijk rakettesten uitgevoerd om de nauwkeurigheid en het penetratievermogen te verbeteren, terwijl ze zich voorbereiden om hun regionale partners te mobiliseren, met name Hezbollah, de Houthi's en de sjiitische milities in Irak."

Citrinowicz voegt eraan toe dat Teheran zelfs heeft gedreigd als eerste toe te slaan als het Amerikaanse of Israëlische voorbereidingen voor een aanval detecteert. "Tenminste in dit stadium toont de leiding in Teheran geen angst voor hernieuwde gevechten. Ze gaat ervan uit dat, zelfs als er een nieuw conflict uitbreekt, Iran, dat al ernstige uitdagingen heeft overwonnen, standvastig verzet zal bieden, de Verenigde Staten en hun bondgenoten een hoge prijs zal laten betalen en uiteindelijk zijn vijanden zal dwingen het voortbestaan ​​van het regime en zijn dominante positie in de regio te accepteren."

Iran waarschuwt Washington terwijl Trump zijn opties afweegt.

Iran richt zich ook steeds scherper op Washington. Opperleider Mojtaba Khamenei verklaarde woensdag in een persbericht: "De enige manier om afschrikking te bereiken is door de strategie van een 'steeds sterker Iran' voort te zetten [...] De Amerikaanse macht neemt af en het land stort onomkeerbaar in en valt steeds verder uiteen.

Als de Amerikaanse regering de wil van haar volk verraadt om internationale actoren te dienen die haar betalen of chanteren, zal ze ontdekken dat ons 'nee' gepaard gaat met een nachtmerrie." Mohammad Bagher Ghalibaf, de voorzitter van het Iraanse parlement en een van de machtigste figuren in Teheran, die ook een hoge vertegenwoordiger is bij de onderhandelingen, verklaarde: "Of het nu uit gewetensbezwaren was of vanwege de kosten van levensonderhoud, de Amerikanen zeiden 'nee' tegen oorlog."

De grootste vraag is nu hoe Trump zal reageren op de verkiezingsnederlaag. Hij lijkt voor een dilemma te staan ​​en heeft nog geen besluit genomen. "Gezien de verpletterende nederlaag die hem wordt toegeschreven en de groeiende perceptie dat het falen voortkomt uit de manier waarop de campagne tegen Iran is gevoerd, zou Trump ervoor kunnen kiezen om de escalatie snel te hervatten, zelfs voordat het nieuwe Congres is beëdigd", legt Dr. Shira Efron, senior onderzoeker bij de RAND Corporation, uit.

"Omdat Trump echter zo moeilijk te voorspellen is, bestaat ook de mogelijkheid dat hij een einde zal maken aan de confrontatie, wat impopulair is in de Verenigde Staten, ook onder Republikeinen. In beide gevallen zien we het einde van de oorlog naderen, en Trump lijkt op zoek te zijn naar een uitweg uit de crisis. Het is daarom mogelijk dat hij een aanstaande militaire campagne zal afschilderen als de definitieve, beslissende slag."

Professor Udi Sommer van de Universiteit van Tel Aviv voegt hieraan toe: "De klinkende onvoldoende die Trump van de Amerikaanse kiezers heeft gekregen, zal naar verwachting zijn acties aanzienlijk beperken en zijn beleid ten aanzien van het Midden-Oosten in het algemeen en Israël in het bijzonder beïnvloeden. De doorslaggevende factor met betrekking tot Iran zou echter wel eens de wisselwerking tussen de grote mogendheden kunnen zijn, met name China. Zijn geplande ontmoeting met de Chinese president in Peking over ongeveer twee weken wordt door Trump als cruciaal beschouwd voor het vormgeven van zijn strategische stappen op verschillende gebieden, waaronder Iran."

Momenteel lijkt er sprake te zijn van een wedijver tussen dreigingen met een hernieuwde escalatie, vergezeld van berichten over militaire opbouw in het Midden-Oosten, en diplomatieke inspanningen waarbij Qatar en Saoedi-Arabië bemiddelen. Vicepresident Vance probeert ook de besprekingen over een conceptovereenkomst te bevorderen die een einde zou kunnen maken aan de confrontatie. Vance heeft gezegd dat er enige vooruitgang is geboekt in de gesprekken over het hervatten van de onderhandelingen over de nucleaire kwestie en de Straat van Hormuz, en dat er geen deadline is gesteld voor een aanval.

De reacties van Iran varieerden van het erkennen van een positieve verandering in de toon van Washington tot het vervolgens verklaren dat de Amerikaanse aanpak nog steeds niet overtuigend is. Deze ontwikkelingen hebben voorzichtig optimisme gewekt over de mogelijkheid om escalatie te voorkomen. Niettemin blijven de verschillen tussen beide partijen extreem groot op alle belangrijke punten, met name de nucleaire kwestie, en Teheran heeft geen enkele bereidheid getoond om zijn standpunten te verzachten.

De politieke crisis rond Netanyahu vergroot de regionale onrust.

Naast de moeilijkheid om Trumps beslissingen te voorspellen, wekt Netanyahu ook aanzienlijke onrust in de Arabische wereld. Zijn steeds hardere aanvallen op binnenlandse politieke tegenstanders, zijn gebruik van ongekende maatregelen, waaronder pogingen om het hoofd van de Israëlische veiligheidsdienst Shin Bet ertoe aan te zetten actie te ondernemen tegen Arabische parlementsleden om de verkiezingsuitslag aan te vechten, de golf van delegitimering gericht tegen de Arabische bevolking van Israël en zijn verklaringen over de voorbereiding op diplomatieke isolatie en een economische blokkade volgens een "super-Sparta"-model, worden internationaal, en met name in het Midden-Oosten, nauwlettend in de gaten gehouden.

Deze ontwikkelingen voeden de grote bezorgdheid dat Netanyahu op dit moment een militaire aanval zou kunnen overwegen, waardoor de politieke onderhandelingen en de pogingen om een ​​nieuwe regering te vormen, zouden worden verstoord.

Op de achtergrond stapelen zich veel ernstiger bedreigingen op, zowel met betrekking tot de opties die Israël naar verluidt onderzoekt als de reacties die Iran zou overwegen.

Internationale media melden dat Israël de Amerikanen heeft benaderd om de mogelijke inzet van een kernwapen te onderzoeken om de faciliteit op Pickaxe Mountain te neutraliseren, en waarschuwen tegelijkertijd dat Iran zich voorbereidt om op een aanval met chemische wapens te reageren. Dit zijn beweringen, geen onafhankelijk vastgestelde feiten.

Er zijn ook berichten dat Teheran aanvallen voorbereidt op westerse doelen, met name in Europa. Deze zorgen komen te midden van een golf van bomdreigingen met vliegtuigen die over het continent vlogen, wat de afgelopen dagen tot talloze noodlandingen heeft geleid.

De combinatie van twee politiek verzwakte, aftredende leiders, beiden gehavend door electorale tegenslagen en gedreven door woede en een verlangen om hun positie te herstellen en hun historische erfenis te herdefiniëren, zou explosief kunnen zijn als het gaat om regionale escalatie.

Het is belangrijk te onthouden dat de vorige confrontatie, Operatie Brullende Leeuw, eindigde zonder de val van het islamitische regime of de eliminatie van zijn nucleaire capaciteiten. Sterker nog, de leiding van Teheran werd steeds harder, terwijl het Islamitische Revolutionaire Gardekorps zijn dominantie versterkte. De confrontatie veroorzaakte ook een grote wereldwijde crisis die er voorheen niet was, namelijk de verstoring van het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz. Iran overweegt mogelijk nu een poging om kernwapens te verwerven als middel om het voortbestaan ​​van het regime te garanderen.

In dit verband verdient een uitspraak van de burgemeester van Teheran van deze week bijzondere aandacht. Deze uitspraak weerspiegelt mogelijk een dieperliggende verschuiving in het denken binnen Iran: "We streefden niet naar een kernbom, maar de buitengewone dreigingen van de vijand zullen leiden tot een verandering in onze doctrine."

Dr. Michael Milshtein is senior onderzoeker bij het Moshe Dayan Centrum aan de Universiteit van Tel Aviv.