CIDI persbericht: online antisemitisme in Nederland verdubbeld, directe bedreigingen tegen Joden vervijfvoudigd

Foto CIDI

Online antisemitisme in Nederland is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Het aandeel antisemitische berichten op sociale media en online fora verdubbelde tussen 2021 en 2024. Het aandeel online berichten met directe antisemitische bedreigingen tegen Joden vervijfvoudigde in vier jaar tijd. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van onderzoeksbureau Textgain, uitgevoerd in opdracht van CIDI en Meld Antisemitisme, mede mogelijk gemaakt door de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB).

Voor het onderzoek werden meer dan 105 miljoen openbare berichten op vijftien sociale mediaplatformen, fora en alternatieve online media geanalyseerd.

Volgens de onderzoekers vormen de Hamas-aanslagen van 7 oktober 2023 een duidelijke trendbreuk. Sindsdien is het online antisemitisme in Nederland sterk toegenomen en op een structureel hoger niveau gebleven. Geen enkel platform na oktober 2023 keerde terug naar het eerdere niveau van online antisemitisme.

De verharding is ook zichtbaar in de inhoud van berichten. Het gebruik van expliciet antisemitische scheldwoorden vervijfvoudigde tussen 2021 en 2023. In zowel 2023 als 2024 werden bovendien meer dan duizend online berichten met directe antisemitische bedreigingen tegen Joden geregistreerd, waaronder oproepen tot uitroeiing en moord op Joden.

Het onderzoek laat ook zien dat antisemitisme zich steeds meer verweeft met bredere online discussies. Traditionele complottheorieën over vermeende Joodse macht en controle blijven aanwezig, maar sinds 2023 gaat een steeds groter deel van de antisemitische berichten over het Israëlisch-Palestijnse conflict. Het aandeel anti-Israël- en antizionistische retoriek binnen antisemitische content steeg van 18 procent naar 42 procent in 2024.

Waar antisemitisme in 2021 nog met name werd verspreid in radicaal-rechtse en complot-gedreven echokamers, breidt dit zich vanaf 2023 uit naar (radicaal-) linkse echokamers. Buitenlandse beïnvloeding groeide van onzichtbaar in 2021 tot een structurele factor in 2024.

Ook de toon van gesprekken over Joden is structureel vijandiger dan die van het algemene online debat. Slechts 30 tot 35 procent van de berichten over Joden is volledig neutraal. In het algemene online verkeer ligt dat aandeel tussen de 63 en 70 procent.

De ernst van de berichten neemt eveneens toe. Het aandeel berichten met een middelmatig toxiciteitsniveau steeg van 12 procent in 2021 naar bijna 18 procent in 2024. Het aandeel zwaar toxische berichten verdubbelde in dezelfde periode.

Verder laat het onderzoek zien dat online meme-cultuur steeds vaker dient als ingang voor gestructureerde radicalisering en de verspreiding van antisemitische ideeën. Via ogenschijnlijk humoristische berichten en afbeeldingen worden antisemitische ideeën, stereotypen en verwijzingen naar antisemitische literatuur verder verspreid en genormaliseerd.

De onderzoekers concluderen dat online antisemitisme geen tijdelijk verschijnsel is, maar een structureel en diepgeworteld probleem dat zich aanpast aan actuele gebeurtenissen en telkens nieuwe vormen aanneemt. Daarnaast wordt het steeds zichtbaarder, agressiever én normaler binnen (delen van) het online debat.

Het onderzoek vormt de eerste editie van een meerjarige monitor van online antisemitisme in Nederland. Het doel is het onderzoek jaarlijks te herhalen, zodat ontwikkelingen tijdig kunnen worden gesignaleerd en gerichte maatregelen kunnen worden genomen om verdere verharding en verspreiding van online antisemitisme tegen te gaan.

De jaarrapporten, methodologie, technisch rapport en samenvattingen zijn hier te vinden.