De anti-Israëlische vooringenomenheid van Frankrijk en Spanje duwt de betrekkingen tussen Israël en Europa naar een nieuw dieptepunt

Hoofdkantoor van het Europees Parlement in Brussel, België. Foto EU

De betrekkingen tussen Israël en Europa verslechteren verder door de recente ontwikkelingen in het Midden-Oosten, meldt The Jerusalem Post.

Volgens anonieme bronnen die zondag in Israëlische media werden geciteerd, weigerde Israël Frankrijk toe te laten tot de bemiddelingsgesprekken tussen Israël en Libanon, omdat Frankrijk volgens Israël een "oneerlijke bemiddelaar" zou zijn.

Vorige week leidde een incident in Libanon, waarbij Israël waarschuwingsschoten afvuurde op een VN-konvooi van Spaanse en Italiaanse vredeshandhavers, tot een verdere oplopende spanning tussen de twee landen.

"Wat de relaties met de staat Israël betreft, heeft Israël nog steeds veel te bieden aan de EU, met name op het gebied van innovatie, vooral in de veiligheids- en defensie-industrie, die Europa nodig heeft," vertelde dr. Maya Sion-Tzidkiyahu, directeur van het Israël-Europa-relatieprogramma van het Mitvim Instituut en docent aan het Europees Forum van de Hebreeuwse Universiteit, aan The Media Line.

Ze voegde er echter aan toe dat "de relaties met de huidige Israëlische regering duidelijk verwoest zijn."

In oktober staan ​​er algemene verkiezingen in Israël gepland. "Het zou kunnen dat de EU deze verkiezingen afwacht", zei ze.

De relaties met Europa begonnen te verslechteren toen de huidige Israëlische regering, onder leiding van premier Benjamin Netanyahu , aantrad als de meest extreemrechtse coalitie die Israël ooit heeft gekend.

Van een omstreden plan om de rechterlijke macht te hervormen tot uitspraken van hoge ministers dat Israël annexatie van gebieden op de Westelijke Jordaanoever, die door Europa en anderen als Palestijns gebied worden beschouwd, zal nastreven: de twistpunten tussen Israël en Europa stapelden zich op.

Toen de oorlog tussen Israël en Hamas in oktober 2023 uitbrak, oogstte Israëls grootschalige militaire operatie in Gaza scherpe kritiek van Europese landen en de EU, waardoor de relatie verder verslechterde en twijfels rezen over de mogelijkheid om deze te herstellen.

In een poging om Israël onder druk te zetten de oorlog te stoppen, heeft de Europese Commissie voorstellen gedaan om Israëls toegang tot het Horizon Europe-programma, het belangrijkste financieringsprogramma van de EU voor onderzoek en innovatie, ten minste tijdelijk op te schorten. Sinds het staakt-het-vuren in Gaza afgelopen najaar is bereikt, zijn die voorstellen weliswaar bevroren, maar nog niet volledig van de agenda verdwenen. Ze blijven een constante mogelijke sanctie tegen Israël.

"Israël wil deze dreiging graag wegnemen, maar de EU weigert dit om haar eigen politieke redenen," aldus Sion-Tzidkiyahu, die de relatie tussen beide partijen als een impasse omschreef.

Vorige maand heeft de Knesset een wet aangenomen die de doodstraf voor terroristische moorden uitbreidt, waarbij de strengste bepalingen gericht zijn op Palestijnen die voor militaire rechtbanken worden berecht. De EU reageerde onmiddellijk met felle kritiek, wat de relaties verder verslechterde.

Volgens gegevens van de EU heeft het land in de loop der jaren miljarden dollars aan humanitaire hulp aan de Palestijnen uitgegeven.

Foto Reuters

Tijdens de meest recente oorlog tussen Israël en Hamas heeft de EU honderden tonnen aan hulpgoederen naar Gaza gevlogen, waarmee miljoenen euro's aan steun, bestempeld als "noodhulp", voor de Palestijnse Autoriteit (PA) op de Westelijke Jordaanoever werden toegevoegd. De Europese Unie-missie ter ondersteuning van de Palestijnse politie en de rechtsstaat (EUPOLL COPPS) traint sinds 2006 Palestijnse politieagenten en andere wetshandhavers in de PA.

"De EU is geïnteresseerd in een actieve rol in Gaza", aldus Sion-Tzidkiyahu. "Ze willen een actieve rol spelen in plaats van alleen maar te betalen."

Olga Deutsch, vicepresident van NGO Monitor in Jeruzalem – een onderzoeksinstituut dat mensenrechtenorganisaties volgt – en senior onderzoeker bij het Misgav Instituut voor Nationale Veiligheid en Zionistische Strategie, merkte op dat de relaties met Europa "al jaren niet goed zijn".

Ze benadrukte parallelle ontwikkelingen en merkte op: "een divergentie tussen de EU en grote landen die traditioneel als opinieleiders in Europa worden beschouwd en die zeer kritisch staan ​​tegenover Israël, en de Centraal- en Oost-Europese landen waarmee Israël sterkere banden heeft opgebouwd."

Ze voegde eraan toe dat oorlogen en escalaties dit tot een extreem drijven, waarbij "de EU, Engeland en Frankrijk consequent kritisch staan ​​tegenover Israël, er een ongekend gespannen relatie bestaat tussen Israël en Spanje, terwijl Centraal- en Oost-Europese landen aan de andere kant ofwel hun steun uitspreken ofwel zwijgen."

Sinds het conflict in Gaza en de recente oorlog in Iran is Spanje een van de koplopers in het Europese verzet tegen Israël . Het land heeft de Israëlische militaire acties scherper geuit, de samenwerking in conflictgerelateerde zaken beperkt, steun aan operaties met banden met Iran geweigerd, is in conflict geraakt met de Amerikaanse regering en heeft ertoe geleid dat de Spaanse premier Pedro Sánchez de EU herhaaldelijk heeft opgeroepen de associatieovereenkomst met Israël op te schorten.

Frankrijk heeft ook een reeks maatregelen genomen die in Jeruzalem als steeds vijandiger worden beschouwd, waaronder het verbieden van Israëlische vliegtuigen om het Franse luchtruim te gebruiken ter ondersteuning van de strijd tegen Iran en het handhaven van beperkingen op de Israëlische deelname aan grote defensietentoonstellingen. Deze stappen hebben Israël er al toe aangezet de banden met Parijs voor de aanschaf van defensiemateriaal op te schorten.

Deze stappen en verklaringen samen laten een verschuiving zien van retoriek naar concrete beleidsmaatregelen door vooraanstaande Europese staten, waardoor de kloof met Israël verder wordt vergroot.

"Israël is een wig die de EU splijt en de verdeeldheid en wrijvingen binnen de unie vergroot, wat het gebrek aan eensgezindheid benadrukt", stelde Sion-Tzidkiyahu. "Wil de EU via haar buitenlands beleid een rol van betekenis spelen op het internationale toneel, dan moet er eensgezindheid zijn."

Volgens Sion-Tzidkiyahu voert Netanyahu al jaren een verdeel-en-dwarsboombeleid, waarbij hij elke EU-meerderheid tegen de Joodse staat dwarsboomt en het beleid ten opzichte van Israël verzwakt.

Hongarije, lange tijd geleid door de Hongaarse premier Viktor Orbán, is een hoeksteen geweest van het Europese beleid van premier Benjamin Netanyahu. In tegenstelling tot de groeiende spanningen met een groot deel van Europa, bleef de relatie tussen Israël en Hongarije onder Orbán opvallend sterk. Hij blokkeerde of versoepelde herhaaldelijk EU-maatregelen tegen Israël.

Boedapest had zijn vetorecht binnen de EU consequent gebruikt om Israël te beschermen tegen gezamenlijke diplomatieke druk, waarmee de diepte van de interne verdeeldheid binnen het blok aan het licht kwam. Maar de nederlaag van Orbán bij de verkiezingen van zondag heeft nu echte onzekerheid in die situatie gebracht, nu Europese en Israëlische beleidsmakers zich afvragen of de nieuwe regering van Péter Magyar het standpunt van Hongarije ten opzichte van zowel Brussel als Israël zal bijstellen.

"Europa zal kritisch blijven staan ​​tegenover Israël, maar zal ook geen grote stappen tegen Israël ondernemen", aldus Deutsch. "Israël kan Europa echter niet negeren, aangezien het Israëls grootste handelspartner is en de twee landen uitgebreide culturele en toeristische banden delen. De belangrijkste rol die de EU speelt is financieel, en het is het enige instrument dat de EU tegen Israël kan inzetten."

De EU is de grootste afzetmarkt voor Israëlische defensie-exportproducten en is volgens het ministerie van Defensie in 2024 goed voor 54% van alle export.

"Israël voert met succes een realistisch buitenlands beleid dat gebaseerd is op belangen ten opzichte van Oost-Europese EU-lidstaten, van Finland, via de Baltische staten en Duitsland, tot Cyprus en Griekenland", legde Sion-Tzidkiyahu uit. Hij lichtte toe dat dit landen zijn met veiligheidsbelangen die de waarde van Israëls expertise en innovatie op het gebied van veiligheid inzien. "Zij baseren hun kritiek op wat er in Gaza en de Westelijke Jordaanoever gebeurt, in tegenstelling tot West-Europese landen, die zich doorgaans minder direct bedreigd voelen door Rusland en daarom minder nadruk leggen op de noodzaak van Israëlische defensiesystemen."

De realiteit voor Israël is dat het geconfronteerd wordt met een verdeeld Europa en dat het zorgvuldig moet manoeuvreren, zowel binnen als buiten dat Europa. "Israël heeft veel vijanden en niet zoveel vrienden", zei Deutsch. "Daarom moet het zeer alert zijn en zijn goede relaties koesteren."

De relaties tussen Israël en diverse Europese landen verslechteren momenteel verder door de toenemende spanningen als gevolg van de oorlogen in Gaza en Iran. Frankrijk en Spanje zijn belangrijke bronnen van wrijving geworden. Tegelijkertijd hebben interne verdeeldheden binnen de EU een grote invloed op de reactie van het land, aangezien landen als Hongarije Israël diplomatiek blijven beschermen door middel van veto's en verzet tegen gezamenlijke maatregelen. Dit zou echter snel kunnen veranderen.

Ondanks toenemende kritiek en beperkt diplomatiek vertrouwen onderhoudt Israël nog steeds sterke banden met delen van Europa die de Israëlische expertise op het gebied van veiligheid waarderen, met name op het gebied van defensie en technologie. De gefragmenteerde houding en het gebrek aan eensgezindheid binnen de EU blijven haar vermogen tot eensgezind optreden beperken, waardoor Israël zich een weg moet banen door een verdeeld en steeds complexer wordend Europees landschap.