De economie van Gaza: markten zijn open, restaurants serveren 'snackmaaltijden' en sloopbedrijven floreren

De markt in Nusayrat. Foto AFP

Restaurants in Gaza passen hun aanbod aan aan de goederen die die dag in de vrachtwagenkonvooien aankomen, prijzen schommelen, ovens in bedrijven stoken op hout, het gebruik van digitale portemonnees is toegenomen omdat er geen contant geld in geldautomaten zit , en iedereen is verplicht om kosten en 'veiligheidsheffingen' aan Hamas te betalen. Gaza schommelt tussen terugtrekking en productie, waarbij primitieve methoden worden gebruikt om de situatie te normaliseren, schrijft Calcalist.

Het staakt-het-vuren in de Gazastrook na bijna twee jaar oorlog heeft geleid tot een situatie waarin het Israëlische leger (IDF) meer dan 50% van het grondgebied bezet houdt en de toegang tot infrastructuur, eigendommen en landbouwgrond in grote delen beperkt of verboden is. Tegelijkertijd is het grootste deel van de bevolking teruggedrongen naar een smalle kuststrook waar Hamas invloednetwerken, handhavingsmechanismen en een schaduweconomie onderhoudt.

Wie door de traditionele commerciële centra van Gaza loopt – gebieden die onder invloed van Hamas staan ​​– zal daarom moeite hebben om te bepalen wat hij of zij nu eigenlijk ziet: het begin van een opmerkelijk herstel, of slechts stuiptrekkingen van een bevolking die heeft leren omgaan met barre leefomstandigheden.

Het antwoord lijkt te zijn dat de economie van Gaza zich momenteel in een ongebruikelijke overgangsfase bevindt. Enerzijds is er in twee jaar oorlog een bijna totale structurele ineenstorting van de werkgelegenheid en de productiebasis geweest; anderzijds zijn er geïsoleerde tekenen van leven, gedreven door een combinatie van aanzienlijke humanitaire hulp, kleinschalig straatondernemerschap en schaarse geldstromen. In tegenstelling tot de verwachting dat de inwoners van Gaza direct na het staakt-het-vuren een snel en alomvattend wederopbouwprogramma zouden ervaren, wijst de realiteit ter plaatse op een langdurige eerste herstelfase.

Dit is een fase waarin de economische activiteit niet het resultaat is van kapitaalinvesteringen – aangezien de internationale gemeenschap terughoudend blijft met het verstrekken van wederopbouwgelden zolang er geen stabiele regering aan de macht is – maar van het vermogen van de detailhandel om zich aan te passen aan veranderende voorraden.

Niets illustreert deze paradox beter dan de voedsel- en bakkerijsector in het centrum van Gaza-stad. Arabische media brachten onlangs het geval van de bakkerij Abu Zuhair in de oude stad van Gaza onder de aandacht, dat een voorbeeld is van het nieuwe bedrijfsmodel in de Gazastrook.

Het bedrijf, dat ooit strategisch gelegen en relatief goed uitgerust was, moest zichzelf na het staakt-het-vuren opnieuw uitvinden te midden van een bijna volledig gebrek aan infrastructuur. Overschakelen op handmatige productie en het gebruik van geïmproviseerde brandstoffen zoals "khatab" (hout) en afgedankt meubilair is de operationele norm geworden.

Vrachtwagens met humanitaire hulpgoederen die via de grensovergang Rafah kwamen, arriveerden gisteren in Khan Yunis. Een dagloon van ongeveer 30 sjekels voor het verzamelen van ijzer. Foto AFP

Economisch gezien betekent dit een terugval van decennia in arbeidsproductiviteit. Waar bakken in een gasoven vroeger ongeveer een half uur duurde, kost het nu zes uur werk vanwege de noodzaak tot handmatige verwarming en het onderhouden van het vuur.

De operationele kosten zijn veel hoger, maar binnen het vacuüm van lokale productie fungeren deze bedrijven als centra van activiteit. Het gebruik van geïmproviseerde brandstoffen is niet alleen een noodzaak om te overleven, maar ook de ruggengraat van de nieuwe 'straatkeukens', die ondanks de grote vraag naar basisvoedsel een lage productie tegen hoge reële kosten realiseren.

De terugkeer van restaurants en straatstalletjes maakt deel uit van een bredere trend die zichtbaar is in commerciële centra zoals de al-Zawiya-markt. Volgens het Bureau van de Verenigde Naties voor de Coördinatie van Humanitaire Zaken (OCHA) zijn de meeste markten in Gaza vandaag open en hebben sommige de afgelopen maand een dramatische prijsdaling van ongeveer 11,5% laten zien. Die daling is voornamelijk te wijten aan een toegenomen aanvoer van humanitaire goederen, maar kan ook misleidend zijn.

De koopkracht van de meeste inwoners blijft extreem laag en restaurants werken in 2026 volgens een 'instant economie'-model: ze koken niet volgens een vast menu, maar op basis van wat die ochtend is geleverd – meel, olie en peulvruchten die op informele markten zijn gekocht en tot warme maaltijden worden verwerkt. In werkelijkheid zijn er slechts beperkte diensten die een paar uur per dag open zijn en volledig afhankelijk zijn van de logistieke keten bij de grensovergangen. Desondanks is het nog steeds een aanzienlijke verandering ten opzichte van de situatie tijdens de oorlog.

"De geur van shoarma is teruggekeerd in de straten, maar het vlees komt deels uit blik of van een zeer beperkte lokale slacht," vertelde een lokale handelaar aan Al-Jazeera in een reportage over de terugkeer van de straatstalletjes.

Het banksysteem vormt een van de meest complexe uitdagingen voor de economie van Gaza. Ondanks de richtlijnen van de Palestijnse Monetaire Autoriteit, de centrale bank, om bankfilialen te openen, kampt de Gazastrook met een ernstig tekort aan contant geld in de vorm van shekels. Dit tekort heeft geleid tot een zwarte markt voor wisselkoersen, waar straatwisselaars tussen de 15% en 30% rekenen voor het omzetten van digitale tegoeden in contant geld.

Hoewel inwoners van Gaza buiten bankfilialen protesteren tegen deze 'belasting', dwingt deze in de praktijk de economie tot gedwongen digitalisering.

Mobiele portemonnees zoals Jawal Pay en betalingen via de telefoon zijn zelfs bij groentestalletjes gemeengoed geworden, een noodzaak om te overleven nu de geldautomaten leeg zijn. In een enquête uit december gaf een overweldigende meerderheid (95%) van de ondernemers in Gaza aan contante betalingen te accepteren, terwijl 80% ook betalingen via mobiele portemonnee aannam.

Ondernemers noemden een belangrijke belemmering voor een breder gebruik van digitale portemonnees: hun aanhoudende afhankelijkheid van contante betalingen aan groothandelaren, van wie de meesten geen digitale betalingen accepteren.

Het fragiele economische systeem dat momenteel in Gaza bestaat, wordt in stand gehouden door de stroom hulpvrachtwagens via de grensovergangen.

De opening van de grensovergang Rafah voor beperkt verkeer vanuit Gaza heeft daar nog niet significant aan bijgedragen. In een gezamenlijke verklaring van westerse ministers van Buitenlandse Zaken eind december 2025 werd de doelstelling vastgesteld op 4.200 vrachtwagens per week, waarvan 250 per dag bestemd zijn voor de VN. In de verklaring werd gesteld dat dit aantal "een minimum, geen maximum" zou moeten zijn.

Uit een analyse van persbureau AP bleek dat in de periode na het staakt-het-vuren tot begin december gemiddeld 459 vrachtwagens per dag het gebied binnenkwamen – ongeveer 3.200 per week, minder dan de beoogde 4.200, hoewel het wekelijkse totaal sindsdien mogelijk is gestegen.

Volgens berichten is het grootste knelpunt momenteel logistiek van aard, binnen de Gazastrook zelf: de mogelijkheid om goederen te verzamelen, op te slaan en te distribueren, die ernstig is aangetast doordat magazijnen en toegangswegen tijdens de oorlog zijn getroffen. Het resultaat is een economie die in golven leeft: in weken met een hoge goederenstroom dalen de prijzen en trekt de handel weer aan, maar zoals bij elke logistieke vertraging schieten de prijzen omhoog.

Wat de wederopbouw betreft, is er ondanks de bestaande plannen nog geen sprake van grootschalige activiteiten, voornamelijk vanwege de onzekerheid over de uitvoering van Fase II van het programma van de Amerikaanse president Donald Trump. De huidige inspanningen richten zich op wat wordt omschreven als 'grijze wederopbouw':

basiswerkzaamheden die bedoeld zijn om verkeer en handel mogelijk te maken, zoals het opruimen van puin en het repareren van hoofdwegen. Bij gebrek aan nieuwe bouwmaterialen heeft zich in de Strip een brede recyclingindustrie ontwikkeld, waarbij beton uit verwoeste gebouwen wordt verzameld, tot grind wordt vermalen en gebruikt om gaten in de weg te vullen en water- en rioolleidingen te herstellen.

Duizenden inwoners van Gaza zijn nu werkzaam in de handmatige winning van ijzer en beton uit puinhopen – een van de weinige bronnen van werkgelegenheid ter plaatse. Drie belangrijke spelers drijven deze arbeidsmarkt aan: particuliere sloopbedrijven die puin als beschikbare grondstof beschouwen en arbeiders inhuren voor lage daglonen (ongeveer 30 shekels) om ijzer te winnen dat vervolgens wordt verkocht voor kleine reparaties aan gebouwen; de Verenigde Naties; en onafhankelijke inwoners van Gaza die ijzer delven uit de ruïnes van hun eigen huizen om het aan handelaren te verkopen en zo in hun levensonderhoud te voorzien.

Ondanks het verlies van controle over ongeveer de helft van de Gazastrook, blijft Hamas een belangrijke economische speler in de schaduweconomie, die profiteert van het feit dat het grootste deel van de bevolking nog steeds onder haar invloed staat.

De terreurorganisatie opereert parasitair binnen de toeleveringsketen, waarbij gewapende mannen "veiligheidsheffingen" innen van particuliere hulpvrachtwagens in gebieden waar het Israëlische leger niet aanwezig is, en delen van de goederen in beslag nemen om deze op de zwarte markt te verkopen of aan haar loyalisten te verdelen.