De Joodse gemeenschap in Groot-Brittannië verzet zich tegen het antisemitisme dat al een historisch hoogtepunt heeft bereikt

In oktober organiseerde de Campaign Against Antisemitism een ​​demonstratie voor Downing Street in Londen, een week na de aanval op een synagoge in Manchester. De Joodse gemeenschap laat zich niet zomaar de rug toekeren vanwege de golf van antisemitisme. Foto AFP

De afgelopen twee jaar is de Joodse gemeenschap in Groot-Brittannië blootgesteld aan een ongekende mate van publieke vijandigheid en antisemitisme in de moderne Britse geschiedenis, die alles overtreft wat we hebben gezien sinds de Jodenhaat, massamoorden, bloedlasteringen en verdrijvingen die plaatsvonden tijdens de Middeleeuwen, schrijft The Jerusalem Post.

Deze keer laat de Joodse gemeenschap zich niet zomaar aanvallen. Ze slaat terug en delen van de regering hebben hun sterke steun uitgesproken.

De langzame, maar onmiskenbare toename van antisemitische activiteiten in het Verenigd Koninkrijk in de jaren tachtig en negentig leidde in 1994 tot de oprichting van de Community Security Trust (CST), een liefdadigheidsinstelling die zich inzet voor de bescherming van Britse Joden tegen terrorisme en antisemitisme.

In nauwe samenwerking met de overheid en de politie biedt de CST fysieke bescherming aan synagogen, Joodse scholen en gemeenschapsinstellingen. Daarnaast houdt de organisatie toezicht op, registreert en analyseert ze antisemitische incidenten en extremistische activiteiten, en publiceert ze veel geciteerde statistieken en onderzoeksrapporten.

Na de piek van 7 oktober

In de drie maanden na de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 registreerde het CST een toename van 589% in antisemitische incidenten in het Verenigd Koninkrijk vergeleken met dezelfde periode in 2022.

In tegenstelling tot eerdere pieken die snel afnamen, constateerde CST tot en met 2024 "aanhoudende niveaus van antisemitisme", die verband hielden met de voortdurende oorlog tussen Israël en Hamas. Regelmatige pro-Palestijnse demonstraties in Londen en andere steden, waarbij activisten anti-Israëlische spandoeken toonden en anti-Israëlische leuzen riepen, hebben bijgedragen aan de angst en druk op de Joodse gemeenschap.

De toename is zichtbaar op scholen, universiteiten, werkplekken en op straat. Online misbruik heeft een ongekende hoogte bereikt. Toonaangevende figuren binnen de Joodse gemeenschap, zoals Mark Gardner, directeur van CST, hebben beschreven hoe Britse Joden dagelijks worden "lastiggevallen, geïntimideerd, bedreigd en aangevallen".

Anderen beschrijven herhaaldelijk een klimaat waarin veel Joden de behoefte voelen om bepaalde openbare ruimtes te mijden op protestdagen, religieuze symbolen te verbergen en de beveiliging van synagogen en scholen te versterken.

De verslechterende situatie in het Verenigd Koninkrijk heeft ertoe geleid dat Robert Garson, naar verluidt een advocaat die banden heeft met de Amerikaanse president Donald Trump, onlangs verklaarde dat "het Verenigd Koninkrijk geen veilige plek meer is voor Joden" en hen aanraadde om hun toevlucht te zoeken in de Verenigde Staten.

In een interview met The Jerusalem Post op 19 januari zei hij: "Ik dacht: 'Joden worden vervolgd in het Verenigd Koninkrijk. Ze vormen een fantastische doelgroep voor de Verenigde Staten... Dus waarom niet?'"

Goede vraag. Er is een antwoord.

Geen gemakkelijke toevluchtsoord

Het idee dat de VS Britse Joden een toevluchtsoord bieden, is ironisch, zo niet paradoxaal, gezien het feit dat Joodse gemeenschappen in Amerika zelf een historisch hoogtepunt van antisemitische incidenten meemaken.

Op veel Amerikaanse universiteitscampussen is het anti-Israëlische activisme en de protesten sinds oktober 2023 dramatisch toegenomen. In New York City was een van de eerste daden van de nieuw geïnaugureerde burgemeester Zohran Mamdani het intrekken van de door de stad gehanteerde definitie van antisemitisme van de International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA).

De Atlantische Oceaan oversteken zou, zoals het oude Engelse spreekwoord luidt, betekenen dat je van de regen in de drup belandt.

Voormalig conservatief minister Michael Gove, vicevoorzitter van Reform UK Richard Tice en opperrabbijn Ephraim Mirvis leiden een 'mars tegen antisemitisme' in het centrum van Londen in september 2025. Foto AFP

Desondanks bleek uit een onderzoek uit 2025, in opdracht van de Campaign Against Antisemitism, dat zo'n 61% van de Britse Joden de afgelopen twee jaar had overwogen Groot-Brittannië te verlaten. Het onderzoek registreerde niet hun voorkeursbestemming, maar die is veel waarschijnlijker dan die van de VS.

Van stille diplomatie naar openlijke actie.

In de crisissfeer heeft de Board of Deputies of British Jews , het orgaan dat wordt beschouwd als de vertegenwoordiger van de Joodse gemeenschap in het Verenigd Koninkrijk, zijn traditionele, in het verleden vaak bekritiseerde, stille diplomatieke houding aangepast en een actievere aanpak gekozen.

In de week direct na de aanslagen van 7 oktober organiseerde de Board of Deputies, samen met de Jewish Leadership Council, een wake voor Downing Street, die door ongeveer 5.000 mensen werd bijgewoond, en een grote wake in het centrum van Manchester, om solidariteit met Israël te betuigen en publiekelijk uiting te geven aan de schok en angst van Britse Joden. De toenmalige voorzitter van de Board, Marie van der Zyl, bracht ook een openbare verklaring uit waarin ze de gruweldaden van Hamas veroordeelde en de ontsteltenis van de Joodse gemeenschap benadrukte.

De regering reageerde. Op 28 februari 2024 kondigde de toenmalige premier Rishi Sunak tijdens het jaarlijkse CST-diner "meer dan 70 miljoen pond over de komende vier jaar" aan voor de Jewish Community Protective Security Grant, en noemde het "de grootste financiële toezegging die een regering ooit heeft gedaan om Joodse gemeenschappen te beschermen". De subsidie ​​werd later gegarandeerd tot 2028.

Eind oktober 2025 publiceerde de Board of Deputies, in samenwerking met andere maatschappelijke organisaties, een document waarin de visie van de Joodse gemeenschap op strategieën ter bestrijding van antisemitisme werd uiteengezet, met de nadruk op politie en veiligheid, extremisme, het maatschappelijk middenveld en scholen en universiteiten.

Dit document is tot stand gekomen na maandenlange gesprekken met ministers en ambtenaren naar aanleiding van de dodelijke aanslag op een synagoge in Manchester op Jom Kippur 2025. Het was expliciet bedoeld om "de basis te leggen voor voortdurende samenwerking tussen de overheid, deskundigen en partners binnen en buiten de Joodse gemeenschap om antisemitisme uit de Britse samenleving te bannen."

In heel het Verenigd Koninkrijk hebben lokale Joodse gemeenschappen ook actie ondernomen, variërend van actieve samenwerking met gemeenteraden en universiteiten tot meer georganiseerd verzet van professionals en studenten tegen het antisemitisme na 7 oktober.

In de noordelijke stad Leeds in West Yorkshire werd bijvoorbeeld in maart 2024 een burgerinitiatief opgericht genaamd Leeds Leads Against Antisemitism (LLAA). Het initiatief begon met een oproep aan de stadsbestuurders om de IHRA-definitie van antisemitisme te herbevestigen. In Schotland meldde de Glasgow Jewish Representative Council (GJRC) dat zij, naar aanleiding van "aanhoudende verstoringen op de universiteitscampus, actie eiste van universiteitsmedewerkers". En in Bristol verklaarde de gemeenteraad afgelopen oktober haar "solidariteit met de Joodse gemeenschap", na verzoeken van lokale Joodse vertegenwoordigers.

Namens de gemeenschap spreken

Gedurende deze periode heeft de opperrabbijn van Groot-Brittannië, Ephraim Mirvis, opgetreden als de belangrijkste woordvoerder namens de Joodse gemeenschap. De dag na de Hamas-aanval sprak hij zich uit.

In een BBC-interview dat op 8 oktober 2023 werd uitgezonden, omschreef hij de aanslagen als "een van de meest afschuwelijke terroristische aanslagen in de recente geschiedenis" en legde hij een verband tussen het trauma van Israël en de kwetsbaarheid van de Joodse gemeenschap in het Verenigd Koninkrijk. Hij zei dat "elke Joodse familie in het Verenigd Koninkrijk" was getroffen door de Hamas-aanslagen en benadrukte de noodzaak voor het Verenigd Koninkrijk om zijn Joodse burgers te beschermen.

De volgende dag, maandag 9 oktober, belegde Mirvis een grote gemeenschapsbijeenkomst in de Finchley United Synagogue in Noord-Londen, waar hij een toespraak hield. Premier Rishi Sunak was aanwezig en sprak vanaf de bima de gemeenschap toe: "Mijn eerste plicht is om jullie te beschermen... Ik beloof jullie: ik zal er alles aan doen om jullie veiligheid te garanderen."

Binnen enkele dagen kondigde Sunak een extra bedrag van £3 miljoen aan voor de CST om scholen, synagogen en andere Joodse gebouwen te beschermen, waardoor de Jewish Community Protective Security Grant voor 2023-24 uitkomt op £18 miljoen.

In juli 2024 trad een nieuwe Labour-regering aan onder leiding van premier Keir Starmer. Hoewel deze regering Israël tijdens het conflict in Gaza meer terughoudende steun bood, heeft ze wel actie ondernomen naar aanleiding van de toename van antisemitisme in het Verenigd Koninkrijk zelf.

Op 15 oktober 2025, na de aanslag op de synagoge in Manchester, kondigde de regering een noodinjectie van maximaal 10 miljoen pond aan om de beveiliging van synagogen en scholen te versterken. Daarbij werd opgemerkt dat Joden "naar verhouding het meest waarschijnlijk slachtoffer zijn van haatmisdrijven in het Verenigd Koninkrijk".

Britse Joden vormen een klein deel van de wereldwijde Joodse diaspora. Bij de Britse volkstelling van 2021 identificeerden ongeveer 290.000 mensen zich als Joods – ru约 0,5% van de bevolking. Onder intense druk sinds 7 oktober is het vertrouwen van veel Britse Joden geschokt. Er zijn echter steeds meer tekenen die wijzen op een hernieuwde vastberadenheid binnen de gemeenschap en een wil om terug te vechten.