Een overlevingsverhaal uit de Holocaust vormt de leidraad voor de dienst van een IDF ondercommandant

Kapitein A. van de IDF. Foto IDF

"Ik denk dat de uitdrukking 'nooit meer' niet zomaar een passieve zin is die we moeten uitspreken," reflecteerde kapitein A. in een interview met The Media Line, waarbij hij het overlevingsverhaal van zijn grootvader koppelde aan zijn eigen besluit om in het Israëlische leger te dienen.

Voor de plaatsvervangend compagniescommandant voor medische zaken in bataljon 7475 is de zin geen retoriek. Het is het kader waarbinnen familiegeschiedenis, nationale verantwoordelijkheid en persoonlijke dienstbaarheid samenkomen.

De grootvader van kapitein A., die slechts enkele maanden geleden overleed , werd geboren in Kassel, Duitsland, in een wereld die spoedig zou instorten. Bij het uitbreken van de oorlog wist zijn vader naar Engeland te vluchten, maar de rest van de familie had minder geluk.

"Hij, zijn moeder en zijn jongere broer werden naar verschillende kampen en getto's gestuurd," vertelde kapitein A. In een van de werkkampen volgde het gezin een wrede routine. Zijn grootvader en zijn moeder werden elke dag naar hun werk gestuurd, terwijl zijn jongere broer, die te jong was om nuttig te zijn, achterbleef.

“Op een dag, toen ze terugkwamen, was zijn broer verdwenen,” herinnerde hij zich. Er is nooit een verklaring gekomen. “Er is geen documentatie of verslag van wat er met hem is gebeurd. Niemand, tot op de dag van vandaag, heeft kunnen zeggen wat er met zijn broer is gebeurd.” Zijn grootvader was ongeveer zeven jaar oud. Zijn broer was drie. Het zou decennia duren voordat hij kon accepteren wat de stilte vrijwel zeker betekende.

Na de oorlog bereikten zijn grootvader en overgrootmoeder Engeland, waar ze herenigd werden met zijn vader. Van daaruit bouwde hij een leven op dat bewust toekomstgericht was. Gedurende het grootste deel van zijn leven bleef de Holocaust een onbesproken onderwerp. "Tot ongeveer twintig jaar geleden sprak hij nooit over de Holocaust."

De grootvader van kapitein A.. Foto Medialine

Toen die stilte eindelijk verbroken werd, gebeurde dat volledig. "De eerste keer dat we erover hoorden, was toen hij overtuigd was om een ​​jaar in de synagoge over zijn ervaringen te spreken," zei hij. "Vanaf die dag was het alsof de kraan werd opengedraaid. Hij is er nooit meer mee gestopt." Wat volgde was een tweede hoofdstuk in het leven van zijn grootvader, een hoofdstuk dat werd gekenmerkt door getuigenis in plaats van overleven.

Hij sprak veelvuldig en in het openbaar, onder andere op scholen, bij bedrijven en overheidsinstellingen. Hij ontmoette koningin Elizabeth meerdere keren en later ook de koning. Hij vergezelde zelfs de prins en prinses tijdens bezoeken aan de kampen en fungeerde als levende getuige van plaatsen die velen alleen kenden van foto's en schoolboeken. "Hij wist met zijn verhaal honderden, zo niet honderdduizenden, zo niet miljoenen mensen te bereiken", aldus kapitein A.

Een onvervulde droom

Ondanks die publieke rol bleef Israël een onvervulde droom voor zijn grootvader. "Hij had altijd al naar Israël willen verhuizen," zei kapitein A. "Maar het is hem nooit gelukt." Zijn grootouders kwamen regelmatig op bezoek, maar zijn leven bleef in Engeland. De ouders van kapitein A. wonen er nog steeds. Hij was degene die de verhuizing in zijn eentje maakte.

"Ik heb altijd al in Israël willen wonen," zei hij. "Maar ik moest in het leger dienen." Die beslissing werd door meer dan alleen ideologie ingegeven. Voor hem was het de praktische uitwerking van een les die hij thuis had geleerd. "De geschiedenis heeft ons geleerd dat als we niet voor onszelf zorgen en onszelf niet beschermen, niemand anders dat zal doen," zei hij. "Het is belangrijk voor Israël om een ​​sterk land te zijn en een sterk leger te hebben."

Het moment waarop familiegeschiedenis en nationale crisis samenvielen, was op 7 oktober. Kapitein A., zijn vrouw en hun kinderen waren in Israël op bezoek bij zijn grootouders, die daar de feestdagen doorbrachten. Het jongste kind van het echtpaar was pas drie maanden oud. "We waren om 6 uur 's ochtends wakker geworden vanwege de baby," herinnerde hij zich. "Om half zeven begonnen onze telefoons te rinkelen." Binnen enkele uren veranderde het bezoek in een afscheid. "We hebben gekust en geknuffeld en afscheid genomen," zei hij. "Ik ging naar huis om mijn vrouw en kind op te halen en werd een paar uur later opgeroepen."

Zijn grootouders woonden destijds nog in Israël. Een paar weken later werd zijn grootvader in Engeland geïnterviewd, waar hij een gevoel uitte dat diepe indruk maakte. "Hij zei dat hij zich op 7 oktober veiliger voelde in Israël dan in Engeland, gezien het antisemitisme dat daar nog steeds heerste," aldus kapitein A. Voor een man die de Holocaust had overleefd en zijn hele leven in Groot-Brittannië had gewoond, was die uitspraak een schokkende constatering.

Zelfs vóór de oorlog was het een emotioneel moment geweest om zijn grootvader te vertellen over zijn besluit om in dienst te treden. "Hij was erg geëmotioneerd," zei kapitein A. "Hij wilde natuurlijk dat ik veilig bleef en ervoor zorgde dat ik niet in de problemen kwam."

Zijn grootouders reisden naar Israël voor zijn beëdigingsceremonie. "Hij was erg trots," zei hij. "Het was belangrijk voor hem." Trots werd iets wat zijn grootvader openlijk deelde. "Ze schepten altijd op over wat hun kleinzoon deed."

IDF-kapitein A.. Foto IDF

Die trots stond in schril contrast met hoe weinig de vorige generatie wist. De vader van kapitein A., opgevoed door een overlevende die zelden over de Holocaust sprak, groeide op zonder de volledige omvang van het verleden van zijn vader te begrijpen. "Ze wisten maar vaag wat er was gebeurd," zei hij. "Ze kenden de details niet. Ze wisten niet precies hoe erg het was geweest." Zijn grootvader, legde hij uit, definieerde zichzelf niet door zijn overleving. "Hij bouwde zijn leven op, hij stichtte een gezin, hij bouwde een bedrijf op. Het was belangrijk voor hem om deel uit te maken van de gemeenschap en niet alleen maar een overlevende te zijn."

Pas toen hij in het openbaar begon te spreken, begreep de gemeenschap wie hij was. Die transformatie, van stilte naar getuigenis, heeft gevormd hoe kapitein A. herinnering vandaag de dag begrijpt. "Naarmate we verder van historische gebeurtenissen verwijderd raken, wordt het moeilijker", zei hij. Nu het aantal Holocaustoverlevenden snel afneemt, wordt de herinnering steeds meer gemedieerd. "Het worden nu verhalen uit de tweede en derde hand."

Die afstand, waarschuwde hij, schept kwetsbaarheid. "Het wordt steeds makkelijker om de Holocaust te ontkennen," zei hij, wijzend op de toenemende aanwezigheid van ontkenning en verdraaiing in het gangbare discours. "Het is nu onze verantwoordelijkheid en onze uitdaging om de boodschap, hun nalatenschap en hun verhaal voort te zetten."

Heropleving van wereldwijd antisemitisme

De wereldwijde heropleving van antisemitisme maakte die zorgen pijnlijk reëel voor zijn grootvader in de laatste maanden van diens leven. "Het antisemitisme dat we zien, de rellen en de schokkende niveaus zijn van een niveau van vóór de Holocaust", zei kapitein A. Zijn grootvader overleed "ongeveer tweeënhalve maand geleden", in een tijd waarin aanvallen op Joodse gemeenschappen opnieuw de krantenkoppen domineerden. "Het was erg aangrijpend voor hem en het bracht hem terug naar tijden waarvan hij zeker wist dat hij ze nooit meer zou meemaken."

Voor kapitein A. werd de oorlog niet alleen bepaald door gevechten of strategie, maar ook door momenten van direct menselijk contact. Na 7 oktober diende hij bij het Home Front Command en werd hij gestationeerd in hotels waar evacués uit Zuid-Israël verbleven. "Een van de taken en verantwoordelijkheden die ik direct na 7 oktober kreeg, was om in de hotels in Jeruzalem te zijn waar de mensen verbleven die uit het zuiden waren geëvacueerd", zei hij. De missie was eenvoudig maar betekenisvol: "Er in uniform zijn, hen helpen met alles wat ze nodig hadden en ervoor zorgen dat ze zich veilig voelden."

Wat hij meemaakte, deed hem denken aan zijn beeld van ontheemden door de geschiedenis heen. "Volledig hulpeloos, afhankelijk van anderen voor voedsel, kleding en hun basisbehoeften", zei hij. Het helpen van gezinnen met alledaagse taken, de zorg voor kinderen en het bieden van een gevoel van stabiliteit werden essentieel voor zijn ervaring. "En dan ook nog een beetje warmte en vriendelijkheid te ervaren", zei hij, "dat was heel menselijk."

Hij was ook getuige van de bredere reactie van de Israëlische samenleving. "Het was heel hartverwarmend en menselijk om te zien hoe iedereen in Israël enorme hoeveelheden kleding en voedsel stuurde en probeerde voor hen te zorgen op elke mogelijke manier." Het was een moment van verbondenheid dat hij nooit rechtstreeks met zijn grootvader had besproken, maar waarvan hij gelooft dat het hem diep zou hebben geraakt. "Het is iets waar hij trots op zou zijn geweest," zei hij.

Kapitein A. is nu zelf vader. Zijn zoon is tweeënhalf jaar oud. De kwestie van de overdracht is niet langer abstract. "Ik ga niet zeggen dat hij met de verhalen zal opgroeien," zei hij, "maar hij zal wel weten wie zijn overgrootvader was." De opnames en interviews die zijn grootvader heeft achtergelaten, zullen deel uitmaken van die erfenis. "Hij zal zeker alles over hem horen," zei kapitein A., eraan toevoegend dat het leven van zijn overgrootvader niet alleen als geschiedenis zal dienen, maar ook als voorbeeld.

Voor kapitein A. is de band tussen Kassel en Jeruzalem niet verbroken. Overleven leidde tot stilte, stilte maakte plaats voor getuigenis, en getuigenis vindt nu uitdrukking in dienstbaarheid.

"Het was heel belangrijk om de betekenis kracht bij te zetten met daden, nooit meer," zei hij. Volgens hem dreigt herinnering zonder verantwoordelijkheid een ritueel te worden. Verantwoordelijkheid daarentegen wordt dagelijks beleefd, in uniform, te midden van burgers en binnen een familie die de last van de geschiedenis nog steeds met zich meedraagt.