Een zeer goede analyse van Seth Frantzman: Kan de Israëlische hulpstrategie de humanitaire crisis in Gaza overleven?

Egyptisch militair personeel maakt humanitaire hulppakketten voor Gaza klaar voordat ze in een vliegtuig worden geladen, op een militair vliegveld in Caïro, Egypte, 30 juli 2025. Foto Egyptisch Ministerie van Defensie / Handout via REUTERS

Het IDF liet eerder deze week weten dat het meer humanitaire hulp naar Gaza zou sturen om de humanitaire situatie in het gebied te verbeteren.

Het Israëlische leger begon met luchtdroppings en begon samen te werken met andere landen in de regio op het gebied van hulp en luchtdroppings. Dit gebeurde nadat de politieke leiding in Israël had besloten om in actie te komen en de hulpsituatie te verbeteren na druk vanuit het buitenland.

Het IDF zei: "In overeenstemming met de richtlijnen van de politieke echelon en na een situatiebeoordeling die vanavond is gehouden, is het IDF een reeks acties begonnen die gericht zijn op het verbeteren van de humanitaire respons in de Gazastrook en het weerleggen van de valse bewering van opzettelijke uithongering in de Gazastrook."

Afhankelijk van welke commentator je leest, is de kwestie van hulp óf “propaganda” waarbij wordt gesteld dat Gaza geen extra hulp nodig heeft, óf is het belangrijk om de hoeveelheid hulp massaal te verhogen om Hamas te ondermijnen.

Inzicht in de situatie in Gaza

Er is een gebrek aan duidelijkheid over de basisgegevens over de situatie in Gaza. Dit komt grotendeels doordat internationale media geen toegang hebben tot Gaza, en er daardoor weinig betrouwbare of onafhankelijke berichtgeving over Gaza is.

Hoewel sommige Israëlische media worden uitgenodigd om gebieden te betreden die onder controle staan van het Israëlische leger, en een handjevol mensen de humanitaire hulpcentra van de door de VS gesteunde Gaza Humanitarian Foundation (GHF) mocht bezoeken, is het grootste deel van Gaza verboden terrein.

Hamas heeft nog steeds ongeveer een kwart van Gaza in handen. Dit omvat het gebied rond de Centrale Kampen en delen van Gaza-Stad en Mawasi. Hamas controleert de lokale gezondheidsautoriteiten, waardoor het moeilijk is om te bepalen of de informatie uit Gaza betrouwbaar is. Er is geen andere onafhankelijke instantie die de humanitaire of medische situatie rapporteert.

Als Hamas zegt dat er grote aantallen mensen zijn gedood, zoals woensdag werd beweerd in de buurt van Zikim in het noorden van Gaza, of als ze beweren dat er mensen zijn gedood bij het bezoeken van GHF-locaties, dan is er geen goede manier om de details te bevestigen.

De vraag of er hongersnood heerst in Gaza is dan ook onduidelijk. Er lijkt echter wereldwijde consensus te bestaan dat de situatie moet verbeteren. De Amerikaanse president Donald Trump heeft zich over de situatie uitgesproken.

Israël keert terug naar het Gaza-plan van vóór 2025

Israël heeft de zorgen gehoord en eind juli geprobeerd actie te ondernemen om de situatie te veranderen. Wat Israël nu doet, is teruggaan naar wat er eind 2023 en 2024 gebeurde.

Er worden hulproutes gecreëerd en er vinden overdag tactische pauzes en staakt-het-vuren plaats. Dit betekent in feite dat er nu overdag een staakt-het-vuren geldt in de 25 procent van Gaza waar Hamas de macht heeft en waar 2 miljoen inwoners van Gaza geconcentreerd zijn. De miljoenen moesten naar dit gebied omdat Israël hen heeft opgeroepen te evacueren uit de 75 procent van Gaza die door het Israëlische leger wordt gecontroleerd. Zo blijft Hamas de levens van bijna alle burgers in Gaza controleren.

In de grensgebieden tussen Hamas en het Israëlische leger lijken veel vrachtwagens met hulpgoederen te zijn geplunderd. Video's hebben de plunderingen vastgelegd. Een satellietbeeld legde ook een rij vrachtwagens vast die door enorme aantallen mensen werden belaagd. Dit is vergelijkbaar met de situatie vorig jaar in het voorjaar van 2024, toen tientallen mensen omkwamen bij pogingen om meelpakketten uit vrachtwagens te halen. Het "meelbloedbad" van 29 februari leidde ertoe dat de VS een tijdelijke pier naar Gaza wilden sturen. De pier mislukte; het werd echter een nieuw tafereel in de achtbaan van hulpkwesties in Gaza.

Na het bloedbad werd het Israëlische leger gevraagd om ook meer hulpgoederen naar Gaza te vervoeren. Er werd een nieuwe toegangsweg aangelegd nabij Zikim in het noorden van Gaza. Ook via andere gebieden kwam hulp binnen. Een deel van de hulp kwam binnen via Gate 96 bij Beeri, maar het grootste deel moest per vrachtwagen vanuit Kerem Shalom via de Salah al-Din-weg worden vervoerd om gebieden zoals Khan Younis, Mawasi en de Centrale Kampen te bereiken.

Het is nu grotendeels vergeten, maar in 2024 was de grote zorg dat de hulp Noord-Gaza zou bereiken. Omdat de hulp uit Zuid-Gaza kwam, bereikte deze Noord-Gaza in feite niet. Het Israëlische leger (IDF) controleerde destijds de volledige Netzarim-corridor, die zich door Gaza uitstrekte en Gaza-Stad van de rest van Gaza afsloot. Na het staakt-het-vuren van januari 2025 verliet het Israëlische leger de corridor. In maart en april keerde het terug. In maart, toen het staakt-het-vuren niet werd verlengd, besloot Israël de hulp aan Gaza volledig stop te zetten. Dit duurde tot half mei, toen Israël besloot de hulp weer toe te laten. Dit viel samen met de lancering van Operatie Gideon's Chariots.

Het kabinet van de premier zei: "Op aanbeveling van de IDF en gebaseerd op de operationele noodzaak om de uitbreiding van de militaire operatie om Hamas te verslaan mogelijk te maken, zal Israël toestaan dat een basishoeveelheid voedsel voor de bevolking wordt aangevoerd om ervoor te zorgen dat er geen hongersnood ontstaat in de Gazastrook. Een dergelijke crisis zou de voortzetting van Operatie 'Gideon's Chariots' om Hamas te verslaan in gevaar brengen."

Op 26 mei begon de GHF met haar werk. De Amerikaanse ambassadeur Mike Huckabee had het GHF-initiatief eerder in mei besproken. Destijds werd aangenomen dat het nieuwe initiatief tot 60 procent van Gaza van voedsel zou kunnen voorzien, maar dat daarvoor andere organisaties nodig zouden zijn om in de behoeften van Gaza te blijven voorzien. Op 30 juli meldde de GHF dat ze 98 miljoen maaltijden aan Gaza had geleverd.

De GHF heeft twee distributiepunten in Zuid-Gaza en één in het Netzarim-corridorgebied, genaamd Wadi Gazza. De Amerikaanse gezant Steve Witkoff is nu in Israël aangekomen om de humanitaire kwestie te onderzoeken, naast andere kwesties waarop hij zich zal richten. Dit is belangrijk. De regering-Trump lijkt vastbesloten om de hulp te verhogen en ook het aantal locaties waar hulp naartoe wordt gestuurd te vergroten.

Palestijnen dragen hulpgoederen die via Israël Gaza zijn binnengekomen, in Beit Lahia in het noorden van de Gazastrook, 30 juli 2025. Foto: Reuters

De beelden uit Gaza die laten zien hoe hulpgoederen worden verdeeld, maken steeds duidelijker dat er meer veranderingen nodig zijn. Het GHF-model, waarbij dozen met hulpgoederen naar drie locaties worden gebracht, is de afgelopen twee maanden verbeterd.

Er zijn duidelijkere borden en methoden om mensen in staat te stellen de hulpgoederen te ontvangen. Toch is het in de zomerhitte, waar hittegolven ervoor zorgen dat mensen snel uitdrogen, niet de beste oplossing op de lange termijn om mensen lange afstanden te laten lopen voor hulp.

Luchtdroppingen zijn ook geen oplossing voor Gaza op de lange termijn. Hulpgoederen per vrachtwagen vervoeren is de makkelijkste methode. De vrachtwagens worden echter onderweg tegengehouden. Grote aantallen mensen, zo groot dat de menigte vanuit de ruimte te zien is, bereiken de vrachtwagens al voordat de vrachtwagens de opslagplaatsen bereiken. In sommige gevallen zitten er gewapende mannen op de vrachtwagens en dit is duidelijk geen ideale methode. Mensen zouden zich niet moeten haasten om hulpgoederen uit een vrachtwagen te halen of kilometers in de hitte moeten lopen om voedsel voor hun gezin te halen.

De impact op burgers

De bevolking van Gaza is jong en bestaat uit grote gezinnen. Dit betekent dat kwetsbare gezinnen met jonge kinderen het moeilijk hebben om aan hulp te komen. De enorme hulpgolf heeft deze mensen in het ongewisse gelaten over waar hun maaltijden vandaan komen. Een voorgestelde methode is om meer hulp te sturen en Hamas te ondermijnen, omdat enorme bedragen de prijs die Hamas mogelijk "belast" of in rekening brengt voor de hulp, zullen verlagen. Het is onduidelijk hoeveel hulp er door Hamas of verschillende clans en bendes wordt gestolen. Tegelijkertijd is het onduidelijk wat de toekomst is voor de GHF.

Zal het zijn model veranderen of hetzelfde blijven doen? En als het hetzelfde blijft doen, zal de financiering dan maanden of jaren doorgaan?

Een andere vraag is of de burgers in Gaza ooit de door Hamas gecontroleerde gebieden zullen kunnen verlaten. Doordat ze allemaal onder Hamas-heerschappij zitten, is Hamas' heerschappij en controle in stand gehouden. In de meeste andere veldslagen en oorlogen in de geschiedenis hoefden burgers niet allemaal onder Hamas-macht te zitten.

Zo konden burgers tijdens de Slag om Mosul de door ISIS gecontroleerde gebieden verlaten en naar de kampen voor ontheemden verhuizen. Tijdens de Slag om nazi-Duitsland trokken de geallieerden door gebieden met burgers, die ze achterlieten om hun leven voort te zetten terwijl de nazi's werden verslagen.

Gaza is uniek omdat bijna alle burgers 21 maanden lang vastzitten onder Hamas . Dit leidt tot een eindeloze crisis in de hulpvoorziening. Het valt nog te bezien of dit kan worden veranderd en Gaza van Hamas kan worden bevrijd.