In Irak trekt het gerestaureerde graf van de Bijbelse profeet Nahum stilletjes Joodse pelgrims

Rabbijn Asher Lopatin (links) bezoekt het Graf van Nahum in de stad Alqosh in Iraaks Koerdistan in april 2025. Foto ToI

Een dag na zijn aankomst in Erbil, de hoofdstad van de autonome Koerdische regio van Irak, werd rabbijn Asher Lopatin uit Michigan om 3 uur 's nachts wakker en vertrok door het stoffige woestijnlandschap naar het kleine stadje Alqosh, zo'n 120 kilometer verderop.

Daar, bij het aanbreken van de dag, legde hij zijn tefillien neer en reciteerde hij het ochtendgebed bij het graf van de Bijbelse profeet Nahum, dat volgens een eeuwenoude traditie bewaard is gebleven.

"Alqosh is een prachtige christelijke stad", vertelde Lopatin telefonisch aan The Times of Israel. "Om half vijf 's ochtends ontmoetten een paar stadsambtenaren me, en toen gingen we naar het graf. Zonsopgang was rond half vijf 's ochtends. Terwijl we erheen liepen, werd het licht steeds helderder. Het was prachtig."

Decennialang verwaarloosd en bedreigd door oorlog, werd het graf van Nahum drie jaar geleden in stilte heropend voor bezoekers na een geheime restauratie onder leiding van een Amerikaanse organisatie die zich bezighield met het behoud van het graf. Sindsdien zou een aanzienlijk aantal Joodse bezoekers, waaronder Israëliërs, de pelgrimstocht naar het oude heiligdom hebben gemaakt, ondanks de gevoelige locatie.

Volgens Adam Tiffen, adjunct-directeur van de Alliance for the Restoration of Cultural Heritage, die de oorspronkelijke restauratie leidde, bevinden zich onder degenen die sinds de heropening in 2022 de tocht naar het graf en de aangrenzende synagoge hebben gemaakt, leden van vooraanstaande Iraakse Joodse families uit de ooit bloeiende gemeenschap van het land.

"Hoewel we geen officieel register bijhouden, schatten we dat er sinds de restauratie waarschijnlijk enkele tientallen Joodse bezoekers de reis hebben gemaakt", vertelde hij per e-mail aan The Times of Israel. "Bezoeken zijn mogelijk, maar moeten vooraf worden aangevraagd vanwege de gevoelige locatie en het toezicht van de lokale overheid."

Rabbijn Asher Lopatin bezoekt het Graf van Nahum in de stad Alqosh in Iraaks Koerdistan in april 2025. Foto ToI

Het is niet duidelijk uit welke periode het graf stamt, maar de lokale Iraakse Joden beweren al eeuwenlang dat het heiligdom in het dorp de begraafplaats is van de profeet Nahum. Zijn woorden zijn vastgelegd in het korte Bijbelboek dat zijn naam draagt.

Er is weinig bekend over Nahum, hoewel hij wordt omschreven als een "Alqoshiet". Sommigen identificeren Alqosh als de Koerdische stad net ten oosten van de Tigris, terwijl anderen beweren dat Nahums Alqosh de Galilese stad Kfar Nahum is, die tegenwoordig bekendstaat als Kapernaüm.

Tiffen, een Amerikaanse veteraan van de Nationale Garde van Maryland die meerdere keren in Irak heeft gediend, bezocht de tombe voor het eerst in 2016, toen er in de buurt gevochten werd tegen Islamitische Staat. Destijds verkeerde de schrijn in een vervallen staat, met een gedeeltelijk ingestort dak en overal stapels puin.

In de jaren die volgden, leidde ARCH een complexe restauratieoperatie van het gebouw, waarmee zo'n 2 miljoen dollar werd opgehaald, waarvan ongeveer de helft afkomstig was van de Amerikaanse overheid. Hoewel de COVID-19-pandemie vertraging opliep, werd het project eind 2021 voltooid en is het sinds 2022 beperkt toegankelijk voor het publiek.

Joodse pelgrims, interreligieuze groepen, erfgoedreizigers, avontuurlijke backpackers en plaatselijke scholieren en universiteitsstudenten hebben het graf bezocht.

"Hoewel de meeste [Joden] in stilte en privé op bezoek kwamen, is hun aanwezigheid diep symbolisch – velen kwamen om te bidden, stenen te leggen en de band met hun voorouders te herstellen," zei Tiffen. "In sommige gevallen hadden hun families persoonlijke banden met de regio, terwijl anderen voortkwamen uit een bredere interesse in het behoud van het Joodse erfgoed in landen met een moslimmeerderheid."

Lopatin, directeur Community Relations bij de Jewish Federation of Greater Ann Arbor in Michigan, was in Irak als een van de weinige Joodse leiders die waren uitgenodigd om het allereerste Koerdische Nationale Gebedsontbijt bij te wonen. Enkele uren na afloop van Pesach vlogen ze van Detroit naar Erbil.

Lopatin zei dat hij in Erbil en Alqosh hartelijk werd ontvangen en dat hij overal met zijn keppeltje naartoe ging en geen problemen ondervond.

“Koerdistan is een magische oase van tolerantie, openheid en veiligheid”, zei hij.

De rabbijn werd uitgenodigd voor het Nationale Gebedsontbijt via de Chaldeeuwse gemeenschap in Detroit, waar zo'n 200.000 aanhangers van de Oosters-Katholieke Kerk wonen, van wie de meesten wortels hebben in Irak en Syrië. Een grote Chaldeeuwse gemeenschap leeft nog steeds in Iraaks-Koerdistan.

"Een van onze lokale Chaldeeuwse leiders had me een paar jaar geleden al uitgenodigd om Erbil te bezoeken, maar ik vond het toen niet veilig", herinnert Lopatin zich. "Deze keer ben ik gegaan."

“Koerdistan is een magische oase van tolerantie, openheid en veiligheid”, zei hij.

Het Graf van Nahum in de stad Alqosh in Iraaks Koerdistan nadat de restauratie in 2022 werd voltooid. Foto Adam Tiffen / ToI

Volgens Lopatin stond de conferentie in het teken van tolerantie en vrede. Tijdens het ontbijt spraken verschillende religieuze leiders het publiek van ongeveer 1000 mensen toe. Onder de deelnemers bevonden zich vertegenwoordigers van diverse christelijke en islamitische groeperingen.

Toch voelde hij, als zichtbaar Joods persoon, enige bezorgdheid rond zijn aanwezigheid.

Hoewel Iraaks-Koerdistan een hoge mate van autonomie geniet en veel Koerden openstaan ​​voor banden met Israël, is het land nog steeds gebonden aan Bagdad, dat elke diplomatieke relatie met Jeruzalem afwijst.

In 2022 nam het Iraakse parlement een wetsvoorstel aan dat de normalisering van de betrekkingen met Israël strafbaar stelde. Dit werd een misdrijf dat bestraft kon worden met de doodstraf of levenslange gevangenisstraf.

"Ik heb een foto gemaakt met een imam, die me uiteindelijk achtervolgde om de foto te verwijderen en me vroeg zijn naam te vergeten," zei Lopatin. "Mij werd verteld dat je niet alleen de doodstraf kunt krijgen voor praten met een Israëli, maar dat zelfs 'omgang hebben met een zionist' in Irak je vijf jaar gevangenisstraf kan opleveren."

Volgens Lopatin staan ​​de Koerden juist heel positief tegenover de Joodse staat.

"Ik denk dat de Koerden geweldige bondgenoten van Israël zijn", zei hij. "Ze zijn niet actief omdat ze alles in evenwicht moeten houden, maar ze hebben de potentie om geweldige vrienden van Israël te worden."

Hoewel Israëliërs het graf van Nahum hebben bezocht (onder wie experts als onderdeel van het restauratieproject), zei Tiffen dat ze voorzichtig moeten zijn.

"Het gebied wordt beschermd door de Koerdische Regionale Regering (KRG), die haar eigen visum- en veiligheidsbeleid hanteert", schreef Tiffen. "Irak onderhoudt echter geen diplomatieke betrekkingen met Israël en houders van een Israëlisch paspoort wordt de toegang aan de grens geweigerd. Bezoekers met een dubbele nationaliteit mogen de KRG-regio binnenkomen met een tweede paspoort, maar voorzichtigheid en discretie zijn geboden voor iedereen met de Israëlische nationaliteit."

Hebreeuwse tekst op het graf van de profeet Nahum, Koerdistan, Irak, in 2013. Foto Toi

De Joodse gemeenschap in Irak dateert uit de tijd van de Babylonische ballingschap in 586 v.Chr., misschien zelfs nog eerder, en was ooit een van de grootste in het Midden-Oosten. De laatste tijd is de gemeenschap echter geslonken tot slechts enkele tientallen mensen.

Bagdad heeft tegenwoordig één synagoge en geen rabbijn. Veel huizen die ooit aan Joden toebehoorden, zijn verlaten en vervallen.

Ondanks de omvang van de kleine Joodse gemeenschap in Bagdad is er onlangs een project gestart om de restauratie van het graf van de zevende-eeuwse rabbijn Isaac Gaon in de hoofdstad te financieren.