Israël wordt niet direct bedreigd door Iran, maar de angstzaaierij van Netanyahu rond de verkiezingen dreigt die dreiging wel uit te lokken, schrijft Ron Ben Yishai

Minister van Defensie Israel Katz en premier Benjamin Netanyahu in het noorden van de Gazastrook. Foto GPO

Om te beginnen de feiten: Er zijn geen concrete inlichtingen die erop wijzen dat Iran of Hezbollah van plan is Israël aan te vallen vóór of na de verkiezingen . Wat wel bekend is, is dat er binnen de Iraanse leiding, die nu fanatieker en jihadistischer is dan ooit, een debat gaande is over de vraag of Iran zou moeten toeslaan voordat de Amerikaanse president Donald Trump en premier Benjamin Netanyahu Iran aanvallen.

Maar het debat aan de top van het Iraanse regime gaat vooral over Trumps intenties, met name over wat er na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen zal gebeuren en hoe Iran zich op die mogelijkheid moet voorbereiden, in plaats van over de verkiezingen in Israël.

Zoals ook in de Arabische pers is bericht, heeft Iran geëist dat Hezbollah zich aansluit bij een militair conflict met hoge intensiteit met Israël en de Verenigde Staten, mocht een dergelijk conflict uitbreken of mochten er nieuwe luchtaanvallen plaatsvinden. Dit betekent dat er momenteel geen directe, concrete dreiging is voor Israël en zijn burgers in de aanloop naar de komende verkiezingen, afgezien van de mogelijkheid van wat in militaire termen een misrekening wordt genoemd.

Met andere woorden, de Iraniërs zouden de voorbereidingen van de Amerikanen en Israëliërs op een mogelijke aanval op Iran op een onbepaald moment in de toekomst verkeerd kunnen interpreteren. De misrekening zou zich voordoen als de Iraniërs ten onrechte concluderen dat de datum voor een dergelijke aanval al is vastgesteld en in dat geval besluiten dat het beter is om als eerste toe te slaan om maximale schade toe te brengen aan de Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten, Israël en de Arabische bondgenoten van Washington in de Perzische Golf.

Israëls bezorgdheid over een dergelijke misrekening is terecht. Wat echter niet terecht is, is de manier waarop Netanyahu en minister van Defensie Israel Katz uitspraken doen en acties ondernemen voor hun eigen electorale doeleinden, waardoor de kans groter wordt dat de Iraniërs die uitspraken en maatregelen interpreteren als voorbereidingen op een dreigende aanval.

Er zijn geen inlichtingen die wijzen op een concreet Iraans voornemen tot een aanval, compleet met een operationeel plan en een datum voor de uitvoering ervan. Er is eerder een inschatting dat Iran een aanval zou kunnen lanceren om de agressieve intenties die het toeschrijft aan de Verenigde Staten en Israël te voorkomen. De tegenstrijdige uitspraken van Trump, Netanyahu en Katz voeden de angst van Teheran dat een Amerikaans-Israëlische aanval op handen is, mogelijk zelfs vóór de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen.

De vraag is waarom Netanyahu en Katz de afgelopen weken bijna dagelijks op IDF-bases of militaire faciliteiten zijn verschenen om strijdlustige verklaringen af ​​te leggen, niet alleen gericht tegen Iran, maar ook tegen Hezbollah en Hamas, terwijl er momenteel geen concrete reden voor is, afgezien van de inschatting dat er iets zou kunnen gebeuren. Het antwoord is complex.

Enerzijds is, na het bloedbad van 7 oktober, zelfs de inschatting dat Iran en zijn bondgenoten de ernstige interne verdeeldheid in Israël in de aanloop naar de verkiezingen zouden kunnen zien als een kans om aan te vallen, legitiem. Zo'n inschatting rechtvaardigt niet alleen verhoogde militaire voorbereidingen en de hoogste staat van paraatheid binnen de IDF, maar ook verklaringen van de politieke leiding van het land. De objectieve situatie en de beschikbare inlichtingen rechtvaardigen echter geen strijdlustige verklaringen.

Het is daarom redelijk om te concluderen dat de door Netanyahu en Katz aangewakkerde veiligheidsangst, zowel door hun uitspraken als door hun daden, bedoeld is om de verkiezingskansen van de coalitie te vergroten, met name die van Likud, bij de verkiezingen die over minder dan een week plaatsvinden. Enerzijds scheppen de Israëlische politieke leiders die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid op over de successen van de huidige coalitie tijdens de oorlog.

Anderzijds creëren ze een sfeer van onzekerheid over de veiligheid waarvan Netanyahu blijkbaar denkt dat die zijn steun vergroot. Zoals een kiezer tegen een televisiereporter zei: "Je wisselt niet van paard halverwege de berg." Voor veel rechtse kiezers blijft Netanyahu "Meneer Veiligheid", ondanks de vreselijke strategische mislukking van 7 oktober.

Katz heeft de regering de handen gebonden.

Netanyahu en Katz nemen geen genoegen met alleen maar oorlogszuchtige verklaringen. Ze ondernemen ook actie, zoals Netanyahu's dringende behoefte om wat hij omschreef als Israëls veiligheidsdoctrine te presenteren aan journalisten die niet kritisch op hem zijn. Wat Netanyahu presenteerde was geen officiële Israëlische nationale veiligheidsdoctrine, die het kabinet nog moet goedkeuren, maar een lijst met principes die zijn handelen moeten sturen, waarvan niet alle daadwerkelijk de veiligheidsbelangen van Israël dienen.

De presentatie was bedoeld om Netanyahu's imago als "Meneer Veiligheid" te versterken. Zijn haastige vlucht om de Amerikaanse minister van Oorlog Pete Hegseth te ontmoeten op de luchtmachtbasis Ovda in Zuid-Israël, op Israëlisch grondgebied, was ook bedoeld om aan te tonen dat Netanyahu daadwerkelijk Israëls beschermer is tegen Iraanse dreigingen, zoals Trump zei in zijn ongebruikelijke publieke steunbetuiging aan Netanyahu's herverkiezing als premier.

De Ovda-basis is feitelijk een Amerikaanse basis geworden. De Amerikaanse minister van Oorlog, Pete Hegseth, spreekt met troepen tijdens een bezoek aan het operatiegebied van het Amerikaanse Centraal Commando. Foto: Amerikaans Ministerie van Defensie

Die reis heeft de veiligheid van Israël en zijn imago als onafhankelijk land, in plaats van een vazalstaat van de feodale heer Trump, alleen maar geschaad. Nooit eerder in de geschiedenis van Israël is een Israëlische premier naar Israël gevlogen om een ​​minister van Buitenlandse Zaken, hoe belangrijk ook, op Israëlisch grondgebied te ontmoeten, in plaats van dat die minister naar Jeruzalem kwam voor een ontmoeting. De ontmoeting van Netanyahu bracht ook een interessant feit aan het licht: de luchtmachtbasis Ovda in Zuid-Israël is feitelijk een volwaardige Amerikaanse basis geworden, die de Amerikaanse minister van Oorlog kan bezoeken zonder het diplomatieke protocol te hoeven volgen dat normaal gesproken vereist is bij een bezoek van een functionaris aan een buitenland.

De Amerikanen hebben inderdaad een deel van de vliegtuigen die voorheen op landbases elders in het Midden-Oosten gestationeerd waren, naar Israëlisch grondgebied overgebracht, en niet alleen naar Ovda. De bezoeken en verklaringen bij IDF-faciliteiten hebben ook het Israëlische afschrikkingsbeleid ten opzichte van Libanon en Hezbollah aan het licht gebracht. Katz was bijzonder specifiek in het uiteenzetten van de onderdelen ervan, waardoor hij de Israëlische regering en de IDF effectief de handen bond zonder dat daar kennelijk een noodzaak toe was.

Ten eerste verklaarde Katz dat "elk vuur of elke lancering van drones of onbemande luchtvaartuigen richting Israëlische steden, dorpen of kibboetsen zal worden beantwoord met een krachtige reactie tegen de wijk Dahiyeh in Beiroet", het bolwerk van Hezbollah in de zuidelijke buitenwijken van de Libanese hoofdstad. Het is onduidelijk of een dergelijke verklaring een praktische basis heeft of dat deze is afgestemd met Trump, die expliciet heeft geëist dat Israël afziet van aanvallen op Dahiyeh.

Ten tweede verklaarde Katz dat "als Hezbollah zich aansluit bij een Iraanse aanval op Israël, de IDF zich zal terugtrekken in extra gebieden rond Nabatieh en Litani", verwijzend naar gebieden in Zuid-Libanon, en dat "het gebied permanent deel zal uitmaken van de Israëlische veiligheidszone in Libanon". Ten derde verklaarde hij dat "de IDF zich niet zal terugtrekken uit de veiligheidszone zolang Hezbollah niet is ontwapend".

Deze verklaringen waren bedoeld om Hezbollah af te schrikken en tegelijkertijd de veiligheidsspanningen onder de inwoners van Noord-Israël te verhogen, alsof zij al niet genoeg hadden meegemaakt en doorstaan. Door dergelijke toezeggingen te doen, beperkt Katz de operationele flexibiliteit en afschrikkingsmogelijkheden van Israël en de IDF ten opzichte van Libanon. Hij vergroot ook het risico op een gênante tegenslag als de IDF bijvoorbeeld opdracht krijgt Dahiyeh aan te vallen, maar Trump dit verhindert.

Netanyahu heeft ook aanzienlijke schade toegebracht aan de relaties van Israël met Arabische landen.

Op een kaart die hij aan journalisten presenteerde als onderdeel van zijn veiligheidsdoctrine, portretteerde hij Soedanese rebellen die beschuldigd worden van genocide in Darfur als potentiële bondgenoten van Israël. Daarmee koos Netanyahu feitelijk partij in de bloedige burgeroorlog in Soedan en schaarde hij zich aan de zijde van degenen die beschuldigd worden van de wreedheden in Darfur, in plaats van aan de zijde van de officiële leider van Soedan, generaal Abdel Fattah al-Burhan, die de Abraham-akkoorden ondertekende.

Sommigen beweren dat Netanyahu de verkiezingen wil uitstellen, en misschien zelfs van plan is, tot een datum die hem en zijn coalitie beter uitkomt, door een grootschalige militaire confrontatie met Iran en Hezbollah uit te lokken. Er zijn geen concrete aanwijzingen dat hij dit daadwerkelijk van plan is. Maar het is volkomen duidelijk dat Netanyahu en Katz een campagne voeren om angst voor de veiligheid te zaaien, met als expliciet doel de steun voor Likud en hun leiderschap te vergroten in de aanloop naar en tijdens de verkiezingen.

Iran ervan weerhouden een misrekening te maken.

De IDF kan niet onverschillig blijven staan ​​tegenover deze campagne, zeker niet gezien de huidige situatie, de informatie over het debat binnen de Iraanse leiding over een preventieve aanval, de intenties van extremistische elementen binnen Hezbollah en Hamas, en de toenemende spanningen op de Westelijke Jordaanoever. Al deze factoren rechtvaardigen verhoogde paraatheid en een militair alarmniveau dat één stap lager ligt dan het hoogste niveau. Er bestaat een reële behoefte om Iran en zijn bondgenoten ervan te weerhouden een misrekening te maken door de paraatheid te verhogen en de militaire inzet aan te passen.

Het doel is om de Iraniërs duidelijk te maken dat een verrassingsaanval niet zou leiden tot een resultaat dat het vermogen van Israël of de Amerikanen om terug te slaan ondermijnt. Integendeel, een dergelijke aanval zou Iran nog veel meer verwoesting, schade en economische verlamming toebrengen dan Israël en de Verenigde Staten oorspronkelijk voor ogen hadden.

Stafchef van de IDF, Eyal Zamir. Foto: IDF

Hamas moet er ook van worden weerhouden een Israëlische soldaat te ontvoeren, iets wat verschillende commandanten in Gaza overwegen. Maar de concrete en directe reden voor de verhoogde militaire paraatheid en alertheid is de situatie op de Westelijke Jordaanoever, waar de spanningen dagelijks oplopen door aanvallen en intimidatie van Joodse relschoppers. Deze situatie kan zonder waarschuwing leiden tot een grote uitbarsting van geweld. Het is momenteel de enige directe, tastbare dreiging en het Israëlische leger bereidt zich daarop voor.

Er is al een toename te zien in Palestijnse plannen en pogingen tot terroristische aanslagen. Voorlopig gaat het echter om initiatieven van individuen die met grote alertheid worden bestreden door de veiligheidsdienst Shin Bet en het Israëlische leger. Niettemin blijft een bredere uitbraak van geweld onder de huidige omstandigheden, aangewakkerd door acties van Joodse extremisten, een reële mogelijkheid waarop het leger zich moet voorbereiden.

Daarnaast lijken de verklaring van verhoogde paraatheid en de herhaalde publieke benadrukking daarvan door de chef van de generale staf van de IDF, luitenant-generaal Eyal Zamir, een manier te zijn waarop hij en de generaals van de generale staf aan de politieke leiding willen laten weten dat ze zich verzetten tegen elk Israëlisch initiatief om vóór de verkiezingen een oorlog te beginnen. De verhoogde paraatheid en militaire voorbereidingen brengen een duidelijke boodschap over: er is geen noodzaak om een ​​aanval te beginnen. Israël is bereid om elke agressie van Iran, Hamas of Hezbollah snel te dwarsbomen en te bestrijden.

In een democratisch land kunnen militaire leiders dit niet openlijk aan de politieke leiding vertellen. Maar de verhoogde paraatheid en voorbereidingen van het Israëlische leger, samen met Zamirs expliciete boodschap aan de Amerikanen, wijzen erop dat een Israëlisch-Amerikaanse militaire operatie op dit moment de Israëlische verkiezingen zou schaden. Het Israëlische leger wil dat de verkiezingen volgens schema en ordelijk verlopen, zonder inmenging van buitenaf.