'Met het oog op de media' - column Rob Fransman

David Bar-Ilan was rond 1990 een aantal jaren hoofdredacteur van de Jerusalem Post. In diezelfde krant schreef hij een wekelijkse column: Eye on the Media. In 1993 werden negentig van die columns gebundeld en uitgegeven in een boek met dezelfde titel. In die jaren kwam ikzelf weken achter elkaar in Israël.

Ik dacht toen nog dat ik links was, dus de Jerusalem Post las ik niet. Wat heet, je wilde niet gezien worden met die rechtse krant. De Hebreeuwse pers kon ik helaas niet lezen. Wanneer ik serieus wilde weten wat er in Israël speelde was ik aangewezen op Ha-Aretz. Bar-Ilans krant las ik dan wel niet, zijn columns las ik wel. Toen zijn boek in Nederland te koop was kocht ik het meteen. Het staat nog steeds in de boekenkast. Gisteren bladerde ik het weer eens door. Pagina na pagina staan zinnen die vandaag nog net zo actueel zijn als ruim dertig jaar geleden. Ik zou ze stuk voor stuk willen citeren maar dat is onbegonnen werk, het zijn bijna vijfhonderd bladzijden.

“De oprichters van de staat Israël leefden in de veronderstelling dat met een eigen staat de Joden een normaal volk zouden zijn. Gewoon een volk met een land, zoals de Fransen en de Engelsen. Wat hadden ze het mis!” Zo begint het boek.

De schrijver kritiseert de internationale pers in wiens ogen Israël niets goed kan doen.  Ook in 1990 riepen studenten al op om Israël te boycotten. “Haat verkoopt kranten,” schreef Bar-Ilan. De tegenwoordige nieuwsmedia begrepen dat prima. Nederland komt ook ter sprake. Zo was er een zekere professor Jacques van Doorn die voor zijn antisemietische schrijfsels ruimte zocht in de NRC. Die krant was toen nog koosjer en ontsloeg de professor. Vandaag zou hij bij dezelfde krant, en anders wel bij de andere DGP-kranten, zeer welkom zijn geweest. Maar dat terzijde. 

Nu naar het heden.

Gisteren was ik bij het Cidi waar de Israëlische journalist Matti Friedman geïnterviewd werd door collega Roderick Veelo van de Telegraaf. Van Friedman had ik nog nooit gehoord maar van Veelo des temeer. Ik lees hem graag en de podcast die hij samen met Bert Brusse maakt is een favoriet. Zomaar een avondje Cidi gaat in het huidige klimaat natuurlijk niet. Aanmelden, een tot op het laatste moment geheime locatie en een macht aan beveiligers. Dat het Cidi voor dit event een ruime locatie in Amsterdam vond is al een compliment waard. Voor het Cidi en voor de locatie.

Matti Friedman schrijft vlijmscherp over het vooroordeel van de internationale media tegenover Israël. Geen nieuw onderwerp helaas, maar Friedman heeft daar een zeer eigenzinnige kijk op. Scherp geïnterviewd door Veelo, kwam hij met tal van voorbeelden hoe de pers Israël anders behandelt dan welk ander land ook. Niet alleen de pers. De haat tegenover Israël sijpelt door naar universiteiten en uiteindelijk naar de straat.

Het verwijt aan de IDF dat die geen pers in Gaza toelaat, is onterecht. De onafhankelijke verslaggever bestaat daar niet. Voor zijn verhaal heeft de reporter een fixer, een chauffeur en een tolk nodig. Die zijn altijd onderhevig aan de intimidatie van Hamas. De pers schrijft wat Hamas dicteert. Niet alleen nu, dat was al zo toen in 2007 Hamas de macht overnam.

Friedman is de eerste om toe te geven dat er vreselijke ellende in Gaza is. Grotendeels veroorzaakt door Hamas, maar het pleit de IDF niet vrij van de fouten die er ongetwijfeld zijn gemaakt. Maar die hongersnood foto’s? Zo goed als allemaal geënsceneerd. We kregen de voorbeelden te zien. Bijvoorbeeld hoe een fotograaf de kinderen neerzet nadat hij ze van lege pannen en potten heeft voorzien. Of het broodmagere kind dat aan een zeldzame spierziekte lijdt. Meer voorbeelden kennen we allemaal.

Friedman bleek een snelle spreker. Ik vrees soms te snel voor een deel van het publiek, voor mij in ieder geval wel. Alles wat hij vertelde was het noteren waard; het kwam er niet van. Toch schreef ik een voorbeeld op van de pseudowetenschap die doorgaat voor Israëlkritiek. In een Amerikaanse boekhandel vond Friedman een plank vol met boeken uitsluitend over het Israël-Gaza conflict. Alles en nog wat wordt er door de schrijvers bijgehaald.

Luchtvervuiling, voedselgebrek in de Derde Wereld, energieschaarste, grondstoffenschaarste, armoede en overbevolking: allemaal de schuld van Israël. Friedman muntte al die waanzin in een zeer lezenswaardig essay: Gazalogie.  De vertaling staat op de Cidi-website. Zeer de moeite waard al word je niet vrolijk van de analyse van al die, keurig in academische prietpraat verpakte Jodenhaat.

“The Truth Behind Media Coverage of Israël,“ was de aankondiging van het Cidi voor deze avond. Ik had een déjà vu. Die waarheid was toch al eens opgeschreven? Ik nam het boek van Bar-Ilan dat ik drie-en-dertig jaar geleden kocht erbij. Het spel is hetzelfde als toen, alleen de namen van de toneelspelers zijn veranderd. Ook toen hadden universiteitsleiders geen moeite om de Jitschak Rabin en Ariël Sharon van nazimethodes te beschuldigen.

Op een vraag uit de zaal wat er aan die haat van de media te doen was had Friedman een antwoord. Niets! Maar toch was zijn slotwoord zeer bemoedigend. Tegen al die eenzijdige berichtgeving kunnen we niet veel doen, we zijn met te weinigen. Maar Joden hebben een toolkit, een gereedschapskist. En daarin zitten onze tradities, onze saamhorigheid, onze humor en ons optimisme. Daar moeten we het mee doen en daar zullen we het mee doen. Dat doen we al drieduizend jaar.

Zo gingen we toch vrolijk naar huis. Ik tenminste wel.