N12News: Posttraumatische veteranen worden niet alleen geconfronteerd met hun herinneringen, maar ook met een openbare ruimte die hen moeilijk kan bevatten

Foto N12News

"Ik wilde de deur openen, maar de chauffeur reed gewoon door. Mijn hand was gewond en ik werd bijna overreden," vertelt A., een reservist die gewond raakte in Libanon en sindsdien kampt met een posttraumatische stressstoornis.

Hij beschrijft een vrij normale dag. A. bestelde een taxi via de app en toen de auto naast hem stopte, zag de chauffeur de hulphond naast hem – en reed gewoon door. "In bijna alle gevallen werd ik slecht behandeld door de chauffeurs," herinnert hij zich in een interview met N12 magazine . "Het bleef steeds terugkomen: chauffeurs kwamen aanrijden, zagen mij met de hulphond en reden gewoon door. Zelfs toen ik chauffeurs aansprak, beweerden ze dat ze me niet konden meenemen."

Dit verhaal, een van de vele, gaat niet alleen over slechte dienstverlening of geïsoleerde onverschilligheid. Het wijst op een veel breder probleem: de Israëlische publieke ruimte, zoals die nu is ingericht, is simpelweg niet geschikt voor soldaten die met een posttraumatische stressstoornis (PTSS) uit de strijd zijn teruggekeerd. Ze worden niet alleen geconfronteerd met de herinneringen en triggers, maar de omgeving zelf verergert hun toestand vaak, creëert onnodige wrijving en vernedert hen soms zelfs.

Velen zoals zij lopen onder ons rond en ondervinden enorme moeilijkheden, zelfs lang na het slagveld. Volgens de afdeling Revalidatie kampt 65% van de ongeveer 26.200 gewonde mannen en vrouwen die momenteel worden behandeld met een posttraumatische stressstoornis of psychische problemen. In de duizend dagen sinds het begin van de huidige oorlog zijn daar nog eens 17.000 mensen bijgekomen die met psychische trauma's kampen, aldus de gegevens. Volgens de afdeling Revalidatie zal het aantal patiënten in 2028 oplopen tot ongeveer 100.000, waarvan ongeveer 50.000 met psychische trauma's te maken hebben.

Nu, in de Israëlische realiteit na 7 oktober, waar het aantal strijders met posttraumatische stress naar verwachting sterk zal toenemen, zijn er mensen die het beeld fundamenteel willen veranderen. Geen specifieke oplossingen meer, maar een alomvattende aanpak: Israël herontwerpen zodat het ook toegankelijk is voor mensen met posttraumatische stress, net zoals fysieke toegankelijkheid de norm is geworden voor mensen met een beperking.

"Wij als Israëliërs moeten veranderen."

De persoon die deze beweging leidt is Yaron Adel, een kapitein in de reserve van het Israëlische leger, die vocht in de Tweede Libanonoorlog en de Intifada, soldaten en vrienden verloor en zelf gewond terugkeerde uit de strijd. Sindsdien heeft hij de strijd tegen posttraumatische stressstoornis tot zijn levensmissie gemaakt.

Adel, nu expert in het aanpassen van organisaties aan cliënten en werknemers die een trauma hebben meegemaakt, probeert een diepgaande verandering in de maatschappelijke perceptie teweeg te brengen. "Wij als Israëliërs moeten veranderen in de nasleep van 7 oktober. Niet als een slogan, maar een echte verandering", zegt hij in een interview met het tijdschrift N12 . "Concreet betekent dit dat de Israëlische publieke ruimte moet veranderen, zodat deze ook geschikt is voor mensen met een posttraumatische stressstoornis en hen niet zonder reden triggert."

Yaron Adel. Foto Yanai Yechiel

De visie die hij schetst is niet langer een technische kwestie, maar een echte culturele verandering. "Als je je zo'n toekomst voorstelt," zegt hij, "is de omgeving voor iedereen aangenamer. We geven geen feestjes meer in appartementencomplexen zonder de buren te informeren en zonder rekening te houden met een redelijk geluidsniveau. Mensen zijn behulpzaam en vriendelijk tegen degenen die 'voorrang krijgen', ze helpen hen zelfs graag verder. Auto's toeteren niet meer, want ze toeteren alleen als er gevaar dreigt." Met andere woorden, omgaan met posttraumatische stressstoornis is niet alleen een herstel van onrecht, maar ook een kans om de hele openbare ruimte opnieuw vorm te geven.

"Mensen wilden weten 'wat ik mankeer'."

De kloof tussen deze visie en de realiteit ter plaatse is vooral in de persoonlijke verhalen treffend. Itamar, een posttraumatisch slachtoffer van de periode van de "Verdedigingsmuur", beschrijft hoe zelfs mechanismen die bedoeld waren om het hem gemakkelijker te maken, juist een bron van problemen worden. "Ik heb de kracht niet voor deze oorlogen. Ik kan niet omgaan met dit geweld," zegt hij.

Hoewel hij een vrijstellingsbewijs voor de wachtrij heeft, gebruikt hij het volgens hem nauwelijks. "Ik heb een speciaal nummer getrokken bij het postkantoor voor mensen die niet in de rij hoeven te staan, en pas na lang wachten realiseerde ik me dat er mensen zijn die dit nummer gebruiken, ook al hebben ze geen vrijstellingsbewijs."

Ami Haziza, die ook een posttraumatische stressstoornis heeft overgehouden aan zijn militaire dienst, beschrijft een soortgelijke, maar nog heftigere ervaring. "Toen ik gebruikmaakte van de vrijstelling van de wachtrij in de winkel, eisten de mensen om me heen te weten 'wat ik mankeer', omdat ik er 'niet gehandicapt uitzie'. De situatie escaleerde in een openbare en gênante confrontatie, voor de ogen van mijn kinderen, en sindsdien heb ik dit recht bijna volledig vermeden."

Ami Haziza. Foto Tal Givoni

Deze verhalen herhalen zich ook op andere gebieden. Itay, die posttraumatische stress heeft overgehouden aan de terugtrekking uit het leger en de Tweede Libanonoorlog, beschrijft zijn ervaring met taxi's. "Elke keer dat ik een taxi bestel, moet ik op zijn best zo'n 40 minuten wachten voordat iemand me komt ophalen", zegt hij. "In het ergste geval kan ik anderhalf tot twee uur wachten, omdat ik op mijn formulier heb aangegeven dat ik een hulphond heb."

In één geval, zo vertelt hij, weigerde een chauffeur die ter plaatse arriveerde hem simpelweg mee te nemen. "Hij vroeg me waarom ik niet had gezegd dat ik een hulphond had, en zei dat hij allergieën had. Hij deed de auto op slot zodat ik de deur niet open kon doen." Itay zegt dat zijn pogingen om met de chauffeur te praten, werden beantwoord met het feit dat de chauffeur het raam dichtdeed en snel wegreed. "Ik stond daar midden op straat, in de kou, en begreep niet wat er net was gebeurd," zegt hij.

Avital, die de slachting op Netiv Ha'esra tijdens Simchat Torah overleefde en sindsdien kampt met een posttraumatische stressstoornis, beschrijft een soortgelijke ervaring: "De taxidienst Get Taxi is een bedreiging voor me in deze wereld. Ik bestelde een chauffeur via de app, en toen hij aankwam, vertelde hij me dat Diesel (de hulphond) niet aan boord was. Hoewel ik hem een ​​certificaat liet zien en uitlegde dat het een hulphond was, die natuurlijk een vest droeg en aan alle voorschriften voldeed, bleef hij volhouden dat hij allergisch was. Ik legde hem uit dat Diesel een hypoallergene hond is, waarop hij alleen maar zei dat het hem speet en wegreed."

Avital nam contact op met de Commissie voor Gelijke Rechten, die de chauffeur een brief stuurde. "Hij antwoordde dat ik er niet blind uitzag, dus dat hij niet verplicht was me mee te nemen, en loog dat ik mijn identiteitsbewijs niet had laten zien." Sindsdien, zegt ze, vermijdt ze taxi's bijna volledig. "Als ik echt een taxi nodig heb, laat ik Diesel meestal bij een vriend achter en rijd ik zelf, gewoon omdat ik weet dat een volgende situatie te moeilijk voor me zou zijn."

Ontluikende veranderingen

Dit bewijsmateriaal schetst een duidelijk beeld: het probleem ligt niet zozeer in een gebrek aan bewustzijn of, erger nog, een gebrek aan transparantie, maar in een compleet systeem dat niet is gebouwd vanuit een begrip van deze behoeften. En dat is waar Adel met zijn aanpak in beeld komt: in plaats van genoegen te nemen met informatie, werkt hij aan structurele verandering.

De politie bleek de noodzaak te erkennen en begon dienovereenkomstig te handelen: na jarenlang diensten te hebben ontwikkeld die specifiek gericht zijn op mensen met een beperking, organiseerde de organisatie in maart de eerste training in zijn soort voor politieagenten, bedoeld om de omgang met burgers die te maken hebben met posttraumatische stress te verbeteren.

Ook het bedrijfsleven begint zich ermee te bemoeien. Ketens zoals Aroma doen mee aan pilotprojecten om werknemers te trainen voor een dienstverlening die is afgestemd op deze doelgroep. De betekenis kan simpel, maar cruciaal zijn: situaties van emotionele overbelasting herkennen, de omgeving aanpassen en er gevoelig op reageren.

Een van de meest sprekende voorbeelden van succesvolle implementatie komt uit de sportwereld. Jeremy Azoulay, een posttraumatische stresspatiënt van de Tweede Intifada en fan van Hapoel Jeruzalem, heeft moeite om de velden te bereiken. Het lawaai, de drukte, de veiligheidscontroles en de hectiek vormen een zware emotionele belasting voor hem. De groep schoot te hulp en Amir Adika, lid van het uitvoerend comité, initieerde een pilotproject om de ervaring toegankelijker te maken. "Ik stelde voor dat hij deelnam aan een pilot waarin we samen verschillende manieren zouden onderzoeken om de toegang tot de tribunes te verbeteren en zo de negatieve prikkels die hij ervaart te verminderen", legt hij uit.

Het resultaat is volgens Azoulay significant. "Voor mij is dit toegankelijkheidsproces veel meer dan een technische regeling; het geeft me het gevoel dat het team me echt ziet en de uitdagingen en moeilijkheden begrijpt waar ik mee te maken heb." Hij voegt eraan toe dat de verandering niet alleen hem als fan raakt, maar ook als vader: "Het heeft mijn ervaring als fan veranderd, en niet alleen als fan, maar ook als vader die zijn kind mee kan nemen naar de wedstrijd."

Dit model, met specifieke maar precieze aanpassingen voor posttraumatische stress, is precies wat Adel wil uitbreiden. Het gaat niet per se om grote investeringen, maar om een ​​verandering van aanpak: begrijpen waar de triggers ontstaan ​​en deze verminderen.

"Evenementen en voorstellingen, met name staatsplechtigheden, zullen toegankelijk zijn en geen herhaald trauma veroorzaken door vuurwerk of aangrijpende verhalen", legt hij uit. "Overheidsdiensten zullen de beste service ter wereld bieden, waarbij de interactie tussen het systeem en de burger zodanig is dat de burger zich gesterkt en gesteund voelt door het contact met de autoriteiten."

"Een prettige plek om te wonen worden"

Deze visie wint aan geldigheid in het licht van de realiteit waarmee we de afgelopen twee jaar geconfronteerd zijn. Waar het in het verleden om een ​​relatief kleine groep strijders ging, groeit hun aantal nu, na de oorlog, en naar verwachting zal die groei zich voortzetten. Dit betekent dat dit probleem helaas niet langer een marginaal probleem is.

Jeremy Azoulay. Foto Oren Badash

Maar naast de kans op verandering schuilt er ook een risico: als het systeem zich niet aanpast, kan het de kloof vergroten. Zoals de verhalen laten zien, zijn ervaringen van vernedering, confrontatie of weigering om diensten te verlenen niet slechts tijdelijke ongemakken of zelfs wetsovertredingen, maar ook een factor die mensen van de publieke ruimte vervreemdt. In die zin is Adels project niet alleen een sociaal initiatief, maar ook een oproep om na te denken over wat de publieke ruimte inhoudt. "Israël zal een plek zijn waar elke burger zich meer bewust zal zijn van de mensen om zich heen die een trauma hebben meegemaakt", zegt hij. "Een rustige, bedachtzame en gevoelige plek."

Is dit mogelijk in de Israëlische drukkoker, waar alles onder hoge decibels plaatsvindt? De voorbeelden ter plaatse wijzen erop dat het kan, maar ze laten ook zien hoe lang de weg nog is. Tussen een taxi die niet stopt, mensen die eisen hun handicap te "bewijzen" en instellingen die nog totaal niet voorbereid zijn op de behandeling van posttraumatische stressstoornis – er is nog een grote kloof tussen de realiteit en de gewenste situatie.

En toch is de verandering misschien al begonnen. Niet in de vorm van een krantenkop of een slogan, maar door kleine initiatieven. Weer een training voor een politieagent, weer een aanpassing van een restaurant, weer een toegankelijke ingang naar een voetbalveld. Elk van deze stappen is een mijlpaal voor Adel. "Hoe meer we zo'n samenleving worden," gelooft hij, "hoe meer we weer mensen zullen worden die voor elkaar zorgen, die van elkaar houden.

Hoe meer de omgeving is aangepast aan posttraumatische stress, hoe prettiger Israël zal worden om in te wonen." En misschien is dit, te midden van de turbulente Israëlische realiteit, wel een van de belangrijkste beproevingen: niet alleen hoe we vechten, maar ook hoe we degenen die terugkeren verwelkomen.

Getts reactie

"We betreuren ten zeerste elk geval waarin een klant een behandeling heeft ondervonden die schadelijk voor hem of haar is geweest of die niet voldeed aan de servicenormen waaraan wij ons hebben gecommitteerd. Voor ons is toegankelijkheid voor passagiers met hulphonden niet zomaar een beleid, maar een kwestie die we proactief en continu promoten.

De afgelopen jaren hebben we er een speciaal project van gemaakt en we werken er voortdurend aan om de bewustwording te vergroten en de richtlijnen te implementeren onder chauffeurs die de app gebruiken, via diverse communicatie- en voorlichtingskanalen.

We tolereren geen enkele weigering die in strijd is met het beleid. Elke klacht wordt doorgestuurd voor grondig onderzoek en komt niet op de agenda te staan. In ernstige gevallen wordt de chauffeur zelfs geblokkeerd voor de app totdat het onderzoek is afgerond. We streven ernaar alle passagiers een gelijke, toegankelijke en respectvolle service te bieden."