Oude artefacten in Spanje uit een vergeten Joodse gemeenschap van 1.700 jaar geleden

Resten gevonden bij opgravingen in Spanje. Foto: Bautista Ceprián / Ynet

Archeologen ontdekten fragmenten van olielampen en een dakpan met afbeeldingen van menora's, wat erop duidt dat er bijna 1700 jaar geleden een tot dan toe onbekende Joodse gemeenschap in Castulo woonde.

Fragmenten van olielampen die zo'n 1700 jaar lang niet brandden, kunnen licht werpen op het bestaan van een kleine Joodse gemeenschap in Zuid- Spanje tijdens de late 4e of vroege 5e eeuw na Christus.

Recente archeologische opgravingen in Castulo, nabij Linares in Andalusië, brachten artefacten aan het licht die wijzen op een Joodse aanwezigheid in de regio. Onderzoekers onderzoeken nu of een bouwwerk uit die periode, waarvan eerder werd gedacht dat het een christelijke kerk was, in plaats daarvan een synagoge zou kunnen zijn .

Onder de vondsten bevinden zich drie fragmenten van een olielamp , versierd met een zevenarmige menora, een dakpan met een afbeelding van een vijfarmige menora en een deksel van een kegelvormige pot met een wazig Hebreeuws opschrift, mogelijk met de tekst “Psalm van David” of een zinsnede die verband houdt met “Selichot”.

Restanten van de structuur die waarschijnlijk een synagoge is. Foto: Francisco Arias

Archeologen denken dat deze artefacten het eerste bewijs vormen van een ongedocumenteerde Joodse gemeenschap in Castulo, een stad die ongeveer 1000 jaar later werd verlaten. De ontdekkingen hebben geleid tot een heronderzoek van een nabijgelegen gebouw, ooit geïdentificeerd als een christelijke kerk uit de 4e eeuw, nu mogelijk een oude synagoge.

"Tijdens de opgravingen van 2012-2013 vonden we de dakpan met de vijfarmige menora", aldus Bautista Ceprián, senior archeoloog bij het project van de Andalusische overheid. "Maar pas nu, met deze extra vondsten, werd duidelijk dat hier waarschijnlijk een kleine Joodse gemeenschap woonde", voegde hij eraan toe.

In een artikel gepubliceerd in het tijdschrift van de faculteit Geografie en Geschiedenis van de Universiteit van Las Palmas, merkten onderzoekers op dat er geen christelijke artefacten en begrafenissen waren gevonden, een kenmerk van vroege kerken. Dit versterkt de synagogehypothese.

De locatie van het bouwwerk in een afgelegen deel van de stad, nabij een vervallen Romeins badhuis, komt overeen met het bekende patroon van vroege synagogen die vaak aan de rand van de stad werden gebouwd. Ceprián opperde dat, indien bevestigd als synagoge, het een van de oudste bekende synagogen in Spanje zou kunnen zijn, mogelijk zelfs de vroegste.

De meeste overgebleven synagogen op het Iberisch Schiereiland dateren uit de middeleeuwen. Ondanks alle opwinding erkennen onderzoekers dat er geen schriftelijke bronnen zijn die definitief bevestigen dat er een Joodse gemeenschap in Castulo was.

"Ik weet zeker dat er kritiek zal komen en dat is volkomen terecht – zo werkt wetenschap nu eenmaal", zei Ceprián. "Toch geloven we dat we betrouwbare gegevens hebben aangeleverd die onze conclusie ondersteunen."

Professor Elisa Morera, expert in oude geschiedenis aan de Koning Juan Carlos Universiteit in Madrid, onderstreepte het belang van de ontdekking. "De bevindingen bevestigen ondubbelzinnig de aanwezigheid van Joodse gemeenschappen op het Iberisch Schiereiland in de 4e eeuw en zelfs eerder", zei ze.

Reflecterend op de verdwijning van de gemeenschap, merkte ze op: "De synagoge in Castulo verdween waarschijnlijk door isolatie, intolerantie en gewelddadige haat, aangewakkerd door de dominante christelijke samenleving van die tijd."