Regionale geopolitieke verschuivingen voelbaar door de ontwikkeling van de Mekka-alliantie en de Israëlisch-Griekse pacten, schrijft Seth J. Frantzman

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan, de Pakistaanse vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Ishaq Dar en de Saoedische minister van Buitenlandse Zaken Prins Faisal bin Farhan Al Saud maken zich klaar om te poseren voor een foto voorafgaand aan de eerste commissievergadering in het kader van de gezamenlijke defensieovereenkomst van Mekka. Foto Reuters

De eerste bijeenkomst van het Strategisch Politiek en Defensiecomité, opgericht in het kader van de gezamenlijke defensieovereenkomst van Mekka , vond maandag plaats in Istanbul. Dit gebeurde tegelijk met de ondertekening van een defensieovereenkomst tussen Israël en Griekenland ter waarde van vele miljarden dollars, meldt Seth J. Frantzman in The Jerusalem Post.

Dat de twee evenementen op dezelfde dag plaatsvinden, is puur toeval, want beide waren al geruime tijd in de planning.

Het is echter wel symbolisch voor de manier waarop het Midden-Oosten aan het veranderen is.

De aanval van 7 oktober was bedoeld om de regio te veranderen. Iran en Hamas hadden samengespannen om een ​​grootschalige oorlog tegen Israël te ontketenen. Hamas loste het openingsschot voor deze oorlog op meerdere fronten.

De aanval vond plaats na enkele jaren van relatieve vrede in de regio. Na de nederlaag van IS had de regio gewerkt aan stabiliteit en integratie. De Abraham-akkoorden maakten deel uit van dit proces en brachten Israël, de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein samen.

Dit werd gezien als onderdeel van een groter proces waarbij India, de VS en andere landen betrokken zouden zijn. De betrekkingen tussen Griekenland, Israël en Cyprus werden eveneens sterker, net als andere ontwikkelingen in het oostelijke Middellandse Zeegebied.

De hooggespannen verwachtingen dat Saoedi-Arabië zich bij de Abraham-akkoorden zou aansluiten, zijn echter vervaagd. Egypte, Saoedi-Arabië, Turkije, Syrië en andere landen zoeken nu toenadering.

Waar de relaties tussen Ankara en Caïro voorheen gespannen waren, is de situatie nu veranderd. Israël heeft ondertussen geen flexibiliteit getoond in de Palestijnse kwestie en heeft een vijandige houding aangenomen ten opzichte van de nieuwe regering in Syrië.

Het gevolg hiervan is dat Jeruzalem de opkomende alliantie tussen Turkije, Saoedi-Arabië en Pakistan nu als een potentiële bedreiging beschouwt.

Er zijn nog andere processen gaande. De samenwerking van Israël met het Amerikaanse Centraal Commando is toegenomen. De gezamenlijke aanvallen van de VS en Israël op Iran hebben de banden tussen beide landen versterkt. De Iraanse aanvallen op de Golfstaten, met name de bedreigingen aan het adres van Amerikaanse bases, hebben ertoe geleid dat de VS een groot aantal tankvliegtuigen naar Israël hebben overgeplaatst.

Dit heeft geleid tot speculaties dat de VS hun bases mogelijk uit de Golfregio zullen verplaatsen. Israël zou hiervan kunnen profiteren door een basis voor Amerikaanse troepen te worden.

Dit zou de relatie tussen Israël en CENTCOM nog sterker maken dan voorheen.

Pas in de afgelopen vijf jaar is Israël officieel onderdeel geworden van het operatiegebied van CENTCOM. Dit komt door een anomalie waarbij Israël lange tijd als onderdeel van Europa werd beschouwd, omdat veel landen in de regio in het verleden geen vredesrelatie met Israël hadden.

Nu Israël vrede heeft gesloten met Egypte, Jordanië, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Marokko, zijn er meer redenen om Israël te verbinden met de regionale veiligheid.

Volgens berichten organiseert Ankara "de eerste bijeenkomst van het comité, dat is opgericht om strategische richting te geven aan activiteiten in het kader van de overeenkomst en de ministers van Buitenlandse Zaken, Defensie en de chefs van de generale staf van Turkije, Pakistan en Saoedi-Arabië samenbrengt", aldus het Turkse persbureau Anadolu.

"De bijeenkomst begon met de deelname van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan, de minister van Nationale Defensie Yasar Guler en de chef van de generale staf generaal Selcuk Bayraktaroglu; de Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Muhammad Ishaq Dar, de federale minister van Defensie Khawaja Muhammad Asif en de chef van de generale staf van het leger veldmaarschalk Asim Munir; en de Saoedische minister van Buitenlandse Zaken prins Faisal bin Farhan, de minister van Defensie prins Khalid bin Salman en de chef van de generale staf generaal Fayyadh bin Hamed Al-Ruwaili," aldus het rapport.

Het doel is te werken aan "interoperabiliteit tussen de strijdkrachten van de drie landen, het verdiepen van de samenwerking in de defensie-industrie, inclusief gezamenlijke productie en onderzoek en ontwikkeling, en het versterken van de gezamenlijke inspanningen om terrorisme te bestrijden."

Het rapport merkt op dat "de overeenkomst bepaalt dat een aanval op een van de ondertekenende staten zal worden beschouwd als een aanval op alle partijen. De overeenkomst beoogt ook een nieuwe cultuur van regionale samenwerking te bevorderen en staat open voor de deelname van actoren die het internationaal recht respecteren en een visie op vreedzame samenwerking delen."

In Israël zei de Israëlische minister van Defensie, Israel Katz: "Mijn bezoek aan Griekenland een paar maanden geleden, als gast van de Griekse minister van Defensie Dendias, was opnieuw een uiting van de diepte van de strategische relatie tussen Israël en Griekenland en van onze gezamenlijke vastberadenheid om deze te blijven versterken."

De hooggespannen verwachtingen dat Saoedi-Arabië zich bij de Abraham-akkoorden zou aansluiten, zijn echter vervaagd. Egypte, Saoedi-Arabië, Turkije, Syrië en andere landen zoeken nu toenadering.

Waar de relaties tussen Ankara en Caïro voorheen gespannen waren, is de situatie nu veranderd. Israël heeft ondertussen geen flexibiliteit getoond in de Palestijnse kwestie en heeft een vijandige houding aangenomen ten opzichte van de nieuwe regering in Syrië.

Het gevolg hiervan is dat Jeruzalem de opkomende alliantie tussen Turkije, Saoedi-Arabië en Pakistan nu als een potentiële bedreiging beschouwt.

Er zijn nog andere processen gaande. De samenwerking van Israël met het Amerikaanse Centraal Commando is toegenomen. De gezamenlijke aanvallen van de VS en Israël op Iran hebben de banden tussen beide landen versterkt. De Iraanse aanvallen op de Golfstaten, met name de bedreigingen aan het adres van Amerikaanse bases, hebben ertoe geleid dat de VS een groot aantal tankvliegtuigen naar Israël hebben overgeplaatst.

Dit heeft geleid tot speculaties dat de VS hun bases mogelijk uit de Golfregio zullen verplaatsen. Israël zou hiervan kunnen profiteren door een basis voor Amerikaanse troepen te worden.

Dit zou de relatie tussen Israël en CENTCOM nog sterker maken dan voorheen.

Pas in de afgelopen vijf jaar is Israël officieel onderdeel geworden van het operatiegebied van CENTCOM. Dit komt door een anomalie waarbij Israël lange tijd als onderdeel van Europa werd beschouwd, omdat veel landen in de regio in het verleden geen vredesrelatie met Israël hadden.

Nu Israël vrede heeft gesloten met Egypte, Jordanië, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Marokko, zijn er meer redenen om Israël te verbinden met de regionale veiligheid.

Wat gebeurde er in Turkije op maandag 31 augustus?

Volgens berichten organiseert Ankara "de eerste bijeenkomst van het comité, dat is opgericht om strategische richting te geven aan activiteiten in het kader van de overeenkomst en de ministers van Buitenlandse Zaken, Defensie en de chefs van de generale staf van Turkije, Pakistan en Saoedi-Arabië samenbrengt", aldus het Turkse persbureau Anadolu.

"De bijeenkomst begon met de deelname van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan, de minister van Nationale Defensie Yasar Guler en de chef van de generale staf generaal Selcuk Bayraktaroglu; de Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Muhammad Ishaq Dar, de federale minister van Defensie Khawaja Muhammad Asif en de chef van de generale staf van het leger veldmaarschalk Asim Munir; en de Saoedische minister van Buitenlandse Zaken prins Faisal bin Farhan, de minister van Defensie prins Khalid bin Salman en de chef van de generale staf generaal Fayyadh bin Hamed Al-Ruwaili," aldus het rapport.

Het doel is te werken aan "interoperabiliteit tussen de strijdkrachten van de drie landen, het verdiepen van de samenwerking in de defensie-industrie, inclusief gezamenlijke productie en onderzoek en ontwikkeling, en het versterken van de gezamenlijke inspanningen om terrorisme te bestrijden."

Het rapport merkt op dat "de overeenkomst bepaalt dat een aanval op een van de ondertekenende staten zal worden beschouwd als een aanval op alle partijen. De overeenkomst beoogt ook een nieuwe cultuur van regionale samenwerking te bevorderen en staat open voor de deelname van actoren die het internationaal recht respecteren en een visie op vreedzame samenwerking delen."

In Israël zei de Israëlische minister van Defensie, Israel Katz: "Mijn bezoek aan Griekenland een paar maanden geleden, als gast van de Griekse minister van Defensie Dendias, was opnieuw een uiting van de diepte van de strategische relatie tussen Israël en Griekenland en van onze gezamenlijke vastberadenheid om deze te blijven versterken."

Zijn uitspraak kwam op het moment dat Israël en Griekenland een nieuw defensieverdrag ondertekenden.

Katz besprak zijn eerdere ontmoetingen in Griekenland: "Tijdens die bijeenkomst kwamen we overeen de defensiesamenwerking tussen onze twee landen te verdiepen. Israël en Griekenland delen gemeenschappelijke strategische belangen en staan ​​voor gedeelde regionale uitdagingen. In een tijd waarin actoren met hegemoniale ambities hun invloed proberen uit te breiden en de stabiliteit in de regio te ondermijnen, zullen Israël en Griekenland hun defensie- en strategische samenwerking blijven verdiepen en vastberaden optreden om de stabiliteit te bewaren en hun veiligheid en gedeelde belangen te beschermen."

De Griekse minister van Defensie, Nikos Dendias, heeft ook een verklaring afgegeven over het defensieconcept "Schild van Achilles" dat Griekenland aan het ontwikkelen is.

De Israëlische luchtverdedigingssystemen spelen hierin een cruciale rol.

“Het ‘Achilleschild’ is een belangrijke schakel in de hervorming van de strijdkrachten en een noodzakelijke reactie op de geopolitieke en technologische uitdagingen van onze tijd. Het maakt deel uit van de hervorming ‘Agenda 2030’, waarmee ons vaderland een nieuwe realiteit betreedt. In een nieuw concept van defensie en afschrikking,” aldus Denias.

Hij voegde eraan toe dat het Achilles-schild "de overgang markeert van een optelsom van wapensystemen naar een holistisch afschrikkingssysteem. Schepen, vliegtuigen, landeenheden, autonome systemen, nieuwe satellieten en, meer in het algemeen, elk platform dat is uitgerust met sensoren, zijn geïntegreerd in één netwerkgerichte architectuur."

Dit zal ervoor zorgen dat vliegtuigen van de 4e en 5e generatie een "bredere afschrikkingsrol" kunnen spelen, zei hij. Satellieten en communicatie zullen hierbij cruciaal zijn.

"Griekenland heeft een vloot microsatellieten aangeschaft en bereidt zich voor op zijn eerste grote geostationaire satelliet", zei hij. Ook de Griekse defensie-industrie zal worden versterkt. "Het doel is duidelijk: Griekenland mag geen passieve koper en gebruiker van defensiesystemen blijven. We moeten actief deelnemen aan het ontwerp, de productie en de ontwikkeling ervan en zo de binnenlandse expertise versterken", aldus hij.

In Tel Aviv voegde brigadegeneraal (b.d.) Yair Kulas, hoofd van de Directie Internationale Defensiesamenwerking (SIBAT) van het Israëlische Ministerie van Defensie (IMOD), eraan toe: "De 'Achilles Shield'-overeenkomst is een nieuwe mijlpaal in de defensierelatie tussen Israël en Griekenland. Het weerspiegelt het diepe vertrouwen dat onze partners in Griekenland hebben in de Israëlische technologie, de defensie-industrie en het model van samenwerking tussen regeringen, geleid door het Israëlische Ministerie van Defensie via SIBAT."

Het verhaal van de defensieovereenkomst met Griekenland en de bijeenkomst in Istanbul zijn samen voorbeelden van hoe de regio aan het veranderen is.

Hoewel sommigen deze twee gebeurtenissen als symbool van rivaliteit zien, hoeft dat niet zo te zijn. De alliantie tussen Saoedi-Arabië, Turkije en Pakistan is ontstaan ​​in de nasleep van de chaos van de oorlog met Iran. Iran heeft landen in de regio aangevallen, zoals de aanvallen op Jordanië en de Verenigde Arabische Emiraten vannacht.

Landen moeten samenwerken aan stabiliteit. Dit is een les die we tien jaar na de oorlog tegen ISIS en na de val van het Assad-regime hebben geleerd. De regio heeft stabiliteit en integratie nodig. De overeenkomst tussen Israël en Griekenland versterkt belangrijke landen in het oostelijke Middellandse Zeegebied.

Het draagt ​​daarmee ook bij aan de stabiliteit. Dit is onderdeel van de bredere trend die de regio hervormt na decennia van oorlog en chaos die begonnen met de Golfoorlog in 1991.

Dit zijn wegwijzers naar de nieuwe wereldorde die decennia na de ineenstorting van de Sovjet-Unie is ontstaan, nu de wereld opnieuw multipolair wordt en regionale of middelgrote mogendheden hun samenwerking intensiveren.