Romeinse keizer blijkt Egyptische farao te zijn in 2000 jaar oude tempelontdekking

Een standbeeld van de Romeinse keizer Tiberius. Foto Alexander Ruszczynski

Tijdens restauratiewerkzaamheden in het Karnak-tempelcomplex in Luxor werd een stenen plaat, een zogenaamde stèle, met de afbeelding van de Romeinse keizer Tiberius ontdekt. ​​In dit complex waren afbeeldingen van keizers in Egyptische stijl gebruikelijk in religieuze omgevingen, meldt Ynet.

Toen Tiberius aan de macht kwam, was Egypte al 44 jaar een provincie – een administratieve eenheid onder buitenlands bestuur – van het Romeinse Rijk. Daardoor was de Romeinse keizer, die regeerde van 14 tot 37 na Christus, verantwoordelijk voor het handhaven van de wetten van maat, een abstract concept in de oude Egyptische religie dat verwees naar kosmische orde en rechtvaardigheid, gepersonifieerd als een godin die waarheid, evenwicht en recht vertegenwoordigde.

"Om deze rol te vervullen, moest de heerser worden afgebeeld terwijl hij traditionele rituelen uitvoerde op een manier die de goden zouden herkennen - dat wil zeggen, als een farao," vertelde egyptoloog dr. Abdelghaffar Wagdy, directeur-generaal van de Oudheden van Luxor en mededirecteur van het Egyptisch-Franse Archeologisch Centrum, aan Live Science.

Een oude Egyptische stèle met een afbeelding van de Romeinse keizer Tiberius (rechts) naast de Egyptische goden Amun, Mut en Khonsu. Foto Egyptisch Ministerie van Toerisme en Oudheden

Tijdens restauratiewerkzaamheden aan het tempelcomplex van Karnak in Luxor, de locatie van het oude Thebe, is een 2000 jaar oude zandstenen plaat ontdekt. ​​Karnak is een van de grootste religieuze gebouwencomplexen ter wereld, waarvan de bouw zo'n 4000 jaar geleden begon en doorliep tot in de Romeinse tijd.

De kleine rechthoekige gedenksteen, met een afgeronde bovenkant en een afmeting van ongeveer 60 bij 40 centimeter, staat bekend als een stèle. Hierop is de afbeelding van Tiberius te zien, afgebeeld als farao – de titel van de oude Egyptische koningen, die als goddelijk werden beschouwd. Deze identificatie is gebaseerd op dateringen uitgevoerd door het archeologisch team dat de steen heeft opgegraven. Volgens een verklaring van het Egyptische Ministerie van Toerisme en Oudheden dateert de steen uit de regeerperiode van Tiberius.

Archeologen presenteren de 2000 jaar oude stenen plaat die werd ontdekt in Luxor, de locatie van het oude Thebe. Foto Egyptisch Ministerie van Toerisme en Oudheden

De scène die in de onlangs ontdekte steen is gebeiteld, toont Tiberius staande voor Amun, Mut en Khonsu – goden die in Luxor werden vereerd – wier aanwezigheid naast de Romeinse keizer van grote betekenis is.

"De keizer wordt afgebeeld terwijl hij zijn plicht jegens de plaatselijke goddelijke orde vervult," aldus Wagdy. "De triade vertegenwoordigt ook een goddelijke familie – vader, moeder en zoon – wat de structuur van het koningschap zelf weerspiegelt en de legitimiteit van de keizer versterkt."

Door Tiberius als farao af te beelden, maakten de Egyptenaren zijn integratie in hun religieuze systeem mogelijk. Afbeeldingen van Romeinse keizers in Egyptische stijl kwamen veel voor in religieuze contexten, hoewel de keizers op munten en in beeldhouwwerken een duidelijk Romeinse stijl behielden.

Egypte werd officieel een Romeinse provincie in 30 v.Chr., na de nederlaag van Marcus Antonius en koningin Cleopatra VII tegen Octavianus – de latere keizer Augustus – in de Slag bij Actium in 31 v.Chr. Deze slag was de beslissende confrontatie in de laatste oorlog van de Romeinse Republiek. Na de nederlaag was Antonius niet in staat zijn leger te herbouwen, wat leidde tot zijn val en de zelfmoorden van zowel hem als Cleopatra, de laatste heerseres van de Ptolemaïsche dynastie in Egypte.

De plek in het Karnak-tempelcomplex in Luxor waar archeologen de 2000 jaar oude stenen plaat vonden. Foto Egyptisch Ministerie van Toerisme en Oudheden

Augustus werd opgevolgd door zijn stiefzoon Tiberius, die via benoemde ambtenaren gezag over Egypte uitoefende. Hij heeft er zelf nooit een voet gezet – een gebruikelijke praktijk onder Romeinse keizers.

De naam van Tiberius verschijnt op Egyptische tempelstèles als onderdeel van een bredere poging om lokale religieuze instellingen te behouden.

"De steen weerspiegelt een standaard ideologisch en administratief systeem waarin keizers werden afgeschilderd als vrome bouwers en beschermers van tempels, ongeacht hun werkelijke mate van betrokkenheid," aldus Wagdy. "Als zodanig drukt de oude steenplaat uit wat een koning volgens de Egyptische maatstaven zou moeten zijn, in plaats van zijn persoonlijke prestaties te documenteren."