Tel Aviv Univeristeit onderzoek: het gaat niet alleen om antisemitisme, dit zit er nu echt achter de toename van anti-Israëlische sentimenten in Europa

Foto Tel Aviv Univeristeit

In aanloop naar de Internationale Holocaust Herdenkingsdag publiceert het Centrum voor de Studie van Hedendaags Europees Jodendom aan de Universiteit van Tel Aviv voor het vijfde jaar het rapport "Voor een Rechtvaardige Zaak". Dit rapport onderzoekt initiatieven en activiteiten wereldwijd om het Joodse erfgoed te behouden, de Holocaust te herdenken en racisme en antisemitisme te bestrijden. Het rapport, dat 104 pagina's telt, heeft brede internationale aandacht gekregen, aldus het persbericht van de Universiteit.

Een centrale trend: het gedenken van de rechtvaardigen onder de volken.

Een centraal artikel in het rapport stelt vast dat de meest prominente trend in de wereldwijde herdenking van de Holocaust in de afgelopen twee decennia, die het afgelopen jaar is versterkt, de oprichting is van musea en tentoonstellingen die de verhalen van de Rechtvaardigen onder de Volkeren belichten – helden die hun leven en dat van hun familie riskeerden om Joden van uitroeiing te redden; sommigen van hen redden honderden, en tienduizenden Joden die vandaag de dag onder ons leven, danken hun leven aan hen. Volgens het artikel is dit het geval in Japan, waar de twee belangrijkste Holocaust-herdenkingsmusea zich richten op de figuur van Chiune Sugihara, de Japanse diplomaat die honderden Joden redde; en in Letland, waar het belangrijkste Holocaust-herdenkingsmuseum zich concentreert op de figuur van de Rechtvaardige onder de Volkeren Jānis Lipke, die zijn werk bij de Duitse luchtmacht gebruikte om honderden Joden te redden en Joden verborg in een bunker die hij onder zijn huis bouwde, met gevaar voor eigen leven. En in Tsjechië, waar in mei 2025 het "Museum van de Overlevenden" werd geopend op de ruïnes van de fabriek waar Oskar Schindler zo'n 1200 Joden tewerkstelde en hun bevrijding mogelijk maakte. Naast een tentoonstelling over Schindler presenteert het museum getuigenissen van Holocaustoverlevenden.

Tentoonstelling van Chiune Sugihara in het Holocaust Educatiecentrum in Fukuyama, Japan, september 2025.

Andere voorbeelden zijn musea en tentoonstellingen in Tennessee (Verenigde Staten), Bulgarije, China en de Verenigde Arabische Emiraten. In Tennessee is er een nieuwe tentoonstelling aan de plaatselijke universiteit gewijd aan de nalatenschap van de Amerikaanse krijgsgevangene Roddie Edmonds, die weigerde gehoor te geven aan een nazibevel om Joodse krijgsgevangenen te identificeren en te scheiden van de rest van de soldaten. In Shanghai is er een tentoonstelling in het "Museum voor Joodse Vluchtelingen" die zich richt op het werk van de Chinese diplomaat Feng Shan Ho, die levensreddende visa verstrekte aan Joden. In Bulgarije is het gereconstrueerde huis van de voormalige vicevoorzitter van het parlement, Dimitar Pesjev, open voor het publiek. Bezoekers kunnen er meer te weten komen over de acties die hij ondernam om de deportatie van 48.000 Joden in Bulgarije in maart 1943 te voorkomen.

Volgens professor Uriya Shavit, hoofd van het centrum, "is de aandacht voor de Rechtvaardigen onder de Volkeren welkom – als een les in menselijkheid, humanisme en het vermogen van individuen om in opstand te komen tegen tirannie en het goede te doen. Maar het is belangrijk dat het verhaal van de Rechtvaardigen onder de Volkeren in de juiste context wordt geplaatst en niet als een vertroebeling van het verleden. Redders van Joden vormden tijdens de Holocaust een zeer zeldzame uitzondering."

Alfred Dreyfus-tentoonstelling in het Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme, Parijs, Frankrijk, augustus 2025

Dr. Carl Yonker, de auteur van het artikel en projectmanager van het Center for the Study of Contemporary European Jewry, zei: "Onderwijzers moeten ervoor zorgen dat leerlingen musea en tentoonstellingen over de Rechtvaardigen onder de Volkeren pas bezoeken nadat ze voldoende informatie hebben gekregen over de geschiedenis van antisemitisme, nazisme en de Holocaust. Het is voor onderwijzers gemakkelijker om zich te richten op de goede dan op de slechte kanten, maar er bestaat een reële vrees dat de focus op redders de harde historische realiteit zal vertroebelen."

In de beleidsaanbevelingen in de conclusie van het artikel roept het Centrum het Israëlische onderwijssysteem op om ervoor te zorgen dat in elk klaslokaal in Israël, voorafgaand aan de Holocaust-herdenkingsdag, tijd wordt besteed aan het bestuderen van het verhaal van een Rechtvaardige onder de Volkeren, "als uiting van dankbaarheid en van de kracht van individuen om de wereld te verbeteren."

Het rapport analyseert in een uitgebreid artikel ook het recente en weinig opgemerkte besluit van Frankrijk om 12 juli in te stellen als nationale herdenkingsdag ter ere van kapitein Alfred Dreyfus. Deze dag herdenkt de uitspraak van het Hof van Cassatie in 1906, die zijn veroordeling wegens hoogverraad nietig verklaarde. Naast de vier andere belangrijke nationale feestdagen voor burgers en militairen, verklaarde de Franse president Emmanuel Macron de nieuwe nationale dag tot "een overwinning van rechtvaardigheid en waarheid op haat en antisemitisme" en drong hij erop aan dat mensen vandaag de dag, meer dan ooit, waakzaam moeten zijn en moeten volharden "tegen deze oude antisemitische demonen". Het rapport legt uit waarom een ​​dergelijke overwinning discutabel is en benadrukt dat de Dreyfus-affaire nog steeds grote publieke belangstelling geniet, omdat ze de aanhoudende controverse over de identiteit en richting ervan weerspiegelt.

Andere artikelen in het rapport "Voor een rechtvaardige zaak" behandelen de relatie van koning Karel III met het jodendom en de bloei van de Judaïca-filatelie. Een uitgebreide rondetafeldiscussie gaat over de relatie van Stefan Zweig met het jodendom en het zionisme en de redenen voor zijn literaire heropleving in het hedendaagse Israël. Het centrale artikel in het boekje, waarin wordt gesteld dat moslimimmigratie geen primaire factor is in het anti-Israëlische sentiment in Europa, werd ongeveer een maand geleden gepubliceerd in een eerdere uitgave en leidde tot een levendig publiek debat.

Het hele onderzoek is hier te lezen