Trumps dilemma: wordt Netanyahu een obstakel voor zijn plannen voor het Midden-Oosten?

Foto AFP

De publieke erkenning door de Amerikaanse president Donald Trump van details uit zijn met scheldwoorden doorspekte telefoongesprek met premier Benjamin Netanyahu zou wel eens een nieuw dieptepunt in de relatie tussen de twee leiders kunnen betekenen, schrijft Ynet.

Volgens berichten bevatte het telefoongesprek felle woordenwisselingen, geschreeuw en scheldwoorden , hoewel sommige van die details zijn ontkend. Maar achter de persoonlijke spanning schuilt een veel dieperliggend conflict: Trump lijkt zijn strategie voor het Midden-Oosten te hebben gewijzigd.

In het verleden legde Trump de nadruk op militaire druk en afschrikking. Nu wil hij een visie presenteren van overeenkomsten, diplomatieke regelingen en regionale stabiliteit. Vanuit zijn perspectief is de voortdurende strijd zowel een politiek als een diplomatiek obstakel geworden.

Het Witte Huis begrijpt nu dat het moeilijk zal zijn om belangrijke regionale initiatieven door te voeren zolang de oorlog voortduurt. Trump wil diplomatieke successen presenteren, waaronder vredesakkoorden, normalisatieovereenkomsten en een terugkeer naar stabiliteit in het Midden-Oosten. Maar hij loopt tegen een muur aan. Veel Arabische leiders hebben het vertrouwen in Netanyahu verloren en willen niet met hem samenwerken.

De Libanese president Joseph Aoun was bijvoorbeeld niet bereid een ontmoeting met Netanyahu te overwegen , of zelfs een gezamenlijk telefoongesprek met Trump en de premier.

Volgens bronnen die bekend zijn met regionale contacten hebben er de afgelopen maanden verschillende geheime bijeenkomsten plaatsgevonden onder auspiciën van de VS en met de hulp van de president van de Verenigde Arabische Emiraten, Mohammed bin Zayed.

Vertegenwoordigers van diverse Arabische landen waren uitgenodigd en ook Libanese functionarissen namen deel aan enkele van de bijeenkomsten.

De meeste landen stuurden echter slechts vertegenwoordigers van gemiddeld niveau, terwijl Saoedi-Arabië het moest doen met relatief lagere vertegenwoordigers. De boodschap was duidelijk: er is belangstelling voor het openhouden van communicatiekanalen, maar geen bereidheid om tot brede overeenkomsten te komen zolang de huidige situatie voortduurt en zolang Netanyahu aan de macht blijft.

Regionale bronnen meldden dat veel Arabische leiders verwachtten dat Trump Netanyahu meer beperkingen zou opleggen. Toen dat niet gebeurde, begon hun vertrouwen te wankelen. Sommigen concludeerden dat Netanyahu vooral handelt op basis van zijn eigen politieke en persoonlijke overwegingen, zelfs als dat het behartigen van Amerikaanse belangen bemoeilijkt.

Een van de belangrijkste crisispunten was de angst voor een grootschalige oorlog in Libanon. Volgens die bronnen baarde de mogelijkheid van grootschalige aanvallen in Beiroet en in de wijk Dahieh, het bolwerk van Hezbollah in de Libanese hoofdstad, grote zorgen in Arabische hoofdsteden en in Washington. Zo'n actie zou volgens hen elke poging om een ​​nieuw diplomatiek traject in de regio te bewandelen, teniet kunnen doen

Ondertussen lijkt Trump niet geïnteresseerd in een terugkeer naar een grootschalige regionale oorlog. Bronnen die bekend zijn met de contacten zeggen dat er indirecte kanalen worden onderhouden met de Libanese parlementsvoorzitter Nabih Berri, en dat er vooruitgang wordt geboekt in de richting van een overeenkomst die zou leiden tot een breed staakt-het-vuren in Libanon. Als een dergelijke overeenkomst wordt bereikt, zou het een van de belangrijkste prestaties kunnen worden die Trump wil presenteren.

Toen Trump hoorde van Netanyahu's dreiging om Beiroet aan te vallen , geloofden hij en zijn entourage oprecht dat de premier de controle kwijt was. Niet als een metafoor, maar ze waren echt bezorgd over zijn beoordelingsvermogen en het beleid dat hij voerde.

Het probleem voor Trump is dat er onder de huidige omstandigheden vrijwel geen Arabische leider is die bereid is een zinvol diplomatiek proces op gang te brengen waarbij Netanyahu betrokken is.

Zelfs in landen die ooit als meer open voor samenwerking met Israël werden beschouwd, is het nu politiek en maatschappelijk gezien erg moeilijk om dat te doen.

Met andere woorden: Trump wil overeenkomsten, maar zijn belangrijkste partner in de regio heeft moeite om de voorwaarden te scheppen die daarvoor nodig zijn.

Tegen deze achtergrond circuleren de afgelopen weken speculaties over de vraag of Trump zijn politieke netwerk in Israël zou kunnen uitbreiden. Sommigen opperen zelfs de mogelijkheid dat hij voormalig premier Naftali Bennett in de toekomst zou kunnen uitnodigen voor openbare of besloten bijeenkomsten, als onderdeel van een poging om politieke alternatieven te onderzoeken. Ook Trumps entourage zou de peilingen in Israël nauwlettend in de gaten houden.

Naftali Bennett. Foto GPO

Tegen deze achtergrond circuleren de afgelopen weken speculaties over de vraag of Trump zijn politieke netwerk in Israël zou kunnen uitbreiden. Sommigen opperen zelfs de mogelijkheid dat hij voormalig premier Naftali Bennett in de toekomst zou kunnen uitnodigen voor openbare of besloten bijeenkomsten, als onderdeel van een poging om politieke alternatieven te onderzoeken. Ook Trumps entourage zou de peilingen in Israël nauwlettend in de gaten houden.

Er bestaat echter ook een tegengestelde mening. Netanyahu's aanhangers wijzen erop dat Trump erom bekend staat snel van confrontatie naar verzoening over te gaan. Naarmate de openlijke confrontaties met Netanyahu heviger worden, nemen ook de berichten toe dat Trump hem uiteindelijk wellicht zal steunen in aanloop naar de volgende verkiezingen.

Volgens hen geldt: hoe dieper Netanyahu's vernedering, hoe groter de kans dat Trump hem te hulp schiet, omdat Netanyahu uiteindelijk toch iemand blijft die zijn eigen agenda uitvoert.

In deze context is de aandacht ook gericht op het besluit van de Amerikaanse ambassadeur Mike Huckabee om de traditionele receptie ter ere van de Israëlische Onafhankelijkheidsdag op 4 juli met twee maanden uit te stellen, naar september. Sommigen in Jeruzalem zien dit als een hint naar een mogelijk presidentieel bezoek aan Israël rond die tijd.

Anderen verwerpen die interpretatie en stellen dat als Trump naar de regio komt, dit alleen zal zijn in het kader van een poging om vredesakkoorden te bevorderen via zijn Board of Peace-initiatief en bredere regionale afspraken, en niet om zich te bemoeien met de Israëlische politiek.

Dat roept een andere vraag op: waarom blijft Trump president Isaac Herzog oproepen, hem bijna smekend, om Netanyahu gratie te verlenen ? Als Netanyahu bij hem in ongenade is gevallen, waarom helpt Trump hem dan zo openlijk met de gratiekwestie, en schept hij er zelfs over op dat Netanyahu zonder hem al in de gevangenis zou zitten?

Een mogelijkheid is dat Trump een eervol afscheid van het politieke leven voor Netanyahu wil regelen. Een andere mogelijkheid is dat hij nog steeds gelooft dat de twee samen nog meer politieke en diplomatieke stappen kunnen zetten.

Hoe dan ook, de relatie tussen de twee leiders lijkt een bijzonder gevoelige periode te hebben bereikt. Jarenlang werd Trump beschouwd als Netanyahu's belangrijkste bondgenoot op het internationale toneel. Nu, althans volgens de laatste signalen, wil de Amerikaanse president de overgang maken van een tijdperk van oorlogen naar een tijdperk van overeenkomsten, en hij is er niet van overtuigd dat de premier dezelfde richting opgaat.

De centrale vraag is of dit een tijdelijke crisis is tussen twee dominante politieke figuren, of een diepere strategische verschuiving. Als Trump inderdaad heeft besloten dat zijn belangrijkste doel het bereiken van brede regionale afspraken is, zal hij uiteindelijk moeten beslissen of Netanyahu nog steeds zijn belangrijkste troef is in het Midden-Oosten, of juist een obstakel vormt.