Uit een rapport blijkt dat er ondanks het staakt-het-vuren steeds meer pogingen worden gedaan om Israëlische universiteiten uit te sluiten, België en Nederland lopen voorop

België loopt voorop. Een pro-Palestijnse demonstratie in Brussel. Foto AFP

Een rapport van de Israëlische Vereniging van Universiteitsbestuurders (VERA) waarschuwt voor een sterke escalatie van de wereldwijde academische boycot van Israël. Het rapport wijst op een toename van pogingen om het land uit het prestigieuze Horizon-programma van de Europese Unie te zetten en een scherpe stijging van incidenten van uitsluiting gericht tegen Israëlische instellingen en docenten. Universiteitsbestuurders waarschuwen dat de gevolgen onomkeerbaar kunnen zijn, meldt Ynet.

Het document, dat donderdagochtend werd gepubliceerd, waarschuwt dat de academische boycot een strategische bedreiging aan het worden is. Het meest alarmerende cijfer is een toename van 150% in de pogingen om Israël uit te sluiten van Horizon Europe, het belangrijkste financieringsprogramma van de EU voor onderzoek en innovatie, met een enorm budget van meer dan 95 miljard euro.

Het rapport, dat de periode van oktober 2025 tot april 2026 bestrijkt, geeft aan dat ondanks het staakt-het-vuren in de IJzeren Zwaardenoorlog en de verschuiving naar Iran , de boycot-trend niet afneemt. "De aanvankelijke veronderstelling dat een staakt-het-vuren in Gaza de boycotactiviteiten zou beteugelen, is niet uitgekomen", schrijven de auteurs van het rapport.

"Uit onderzoek naar de retoriek van boycotgroepen blijkt dat ze zich snel hebben aangepast aan veranderende omstandigheden, waaronder de oorlog met Iran en de Israëlische operaties in Libanon."

Uit het onderzoek van VERA bleek tevens dat bijna de helft van de gemelde boycotgevallen betrekking had op de expliciete opschorting van de samenwerking, ongeveer 30% op de fysieke verstoring van lezingen en conferenties, en ongeveer 10% op openlijke antisemitische opmerkingen en schade aan onderzoekssubsidies.

Anti-Israel demonstratie in Amsterdam. Foto AT5

Het rapport stelt ook dat boycotgroepen diplomatieke en veiligheidsspanningen uitbuiten om de academische isolatie van Israël te versterken. De auteurs betogen dat het vijandige klimaat in Europa niet alleen wordt aangewakkerd door spanningen met Libanon en Iran, maar ook door de groeiende onrust onder Europese beleidsmakers over het buitenlandbeleid van de regering-Trump, waarbij Israël wordt gezien als een van Washingtons nauwste bondgenoten.

Scherpe kritiek op binnenlandse Israëlische maatregelen, zoals het wetsvoorstel over de doodstraf voor terroristen en uitspraken van gekozen functionarissen, versterkt dit probleem. Volgens het rapport hebben deze ontwikkelingen de EU ertoe aangezet zich af te vragen of Israël nog steeds de waarden deelt die nodig zijn om deel te blijven uitmaken van de Horizon-akkoorden.

Dit vormt een reële bedreiging in aanloop naar de verlenging van de overeenkomsten in 2027-2028. VERA maakt duidelijk dat bilaterale samenwerking met landen in Azië of Europa geen vervanging is voor een gestructureerd en baanbrekend onderzoeksprogramma zoals Horizon.

Het rapport merkt ook op dat, terwijl het fenomeen in 2024-2025 werd gekenmerkt door een golf van boycots gericht tegen individuele onderzoekers, die in die jaren 57% van de gevallen uitmaakten, de nieuwe gegevens aantonen dat de meeste boycotincidenten in de afgelopen maanden gericht waren tegen academische instellingen en beroepsverenigingen.

Deze cijfers maken deel uit van een bredere trend die een stijging van 66% in klachten laat zien ten opzichte van het eerste jaar van de oorlog. In totaal werden 1.120 klachten over boycotten geregistreerd gedurende de periode die in het rapport wordt onderzocht. Een uitsplitsing van de soorten boycotten laat zien dat 41% van de gevallen betrekking had op het opschorten van expliciete samenwerking, 29% op de fysieke verstoring van lezingen en conferenties, en 9% op openlijke antisemitische opmerkingen en schade aan onderzoekssubsidies.

België blijft de lijst met de meeste meldingen aanvoeren, gevolgd door Nederland, Engeland, Spanje en Italië. In Italië is een sterke stijging te zien, beïnvloed door het binnenlandse politieke debat rond de gevechten.

Een protest op de Columbia University in 2025. Foto AFP

De taskforce van VERA blijft, in samenwerking met advocatenkantoren in Brussel, juridische middelen inzetten tegen specifieke instellingen in Europa en houdt boycotnetwerken continu in de gaten om realtime informatie te verstrekken. De taskforce waarschuwt echter dat Israël, zonder voorbereiding door de overheid en aanhoudende investeringen in publieke diplomatie en versterking van bestaande banden, buiten de wetenschappelijke club van wereldleiders zou kunnen vallen, wat onherstelbare schade zou toebrengen aan zijn status als start-upnatie.

Prof. Daniel Chamovitz, president van de Ben-Gurion Universiteit en voorzitter van VERA, zei: "Het rapport bewijst dat de academische boycot geen tijdelijk verschijnsel is, maar een langdurige campagne die de kern van het Israëlische onderzoek bedreigt. Wetenschap en academisch onderzoek moeten culturele en politieke kloven overbruggen, niet verdiepen.

De poging om Israël van internationale platforms uit te sluiten, uitsluitend vanwege onze identiteit, is een ongeoorloofde vorm van discriminatie die de wereldwijde wetenschap als geheel schaadt.

We moeten het stoppen van deze erosie tot een nationaal strategisch doel maken, aangezien Israëlische universiteiten toonaangevend zijn op het gebied van Israëlische excellentie en pluralisme, en hun wetenschappelijke isolatie een concrete bedreiging vormt voor de veerkracht en veiligheid van het land."