Waarom Israëlische artsen in het buitenland blijven en noemen oorlog, politiek, onderwijs en carrièreperspectieven als redenen

De familie Sar-El. Foto Ynet

In augustus 2023, slechts twee maanden voor het uitbreken van de oorlog, verlieten Dr. Roi Sar-El (43) en Dr. Muriel Sar-El (41) Israël met hun drie kinderen en verhuisden naar Boston. Roi, een psychiater die werkzaam was in het Ichilov-ziekenhuis, en Muriel, een dermatoloog, verhuisden naar de Verenigde Staten als onderdeel van een geplande stap, meldt Ynet.

Beiden wilden zich specialiseren in vakgebieden die in Israël minder ontwikkeld zijn, en tegenwoordig werken ze in ziekenhuizen die verbonden zijn aan de Harvard-universiteit. In tegenstelling tot veel anderen die Israël de afgelopen jaren hebben verlaten, werd hun beslissing niet ingegeven door de oorlog of het politieke klimaat. Maar het leven heeft zijn eigen ritme. Hun verblijf, dat twee jaar zou duren, is inmiddels vier jaar geworden – en de situatie in Israël, zeggen ze, heeft daarin een rol gespeeld.

“We vertrokken zonder enige connectie met de nationale situatie, maar als onderdeel van een langetermijncarrièreplanning”, vertelde Roi aan ynet en Yedioth Ahronoth. “Maar hier zijn we dan, alweer in ons vierde jaar. De periode werd verlengd, en natuurlijk speelde de complexe situatie in Israël daar een rol in. We hadden het gevoel dat we de kinderen meer tijd gaven om op te groeien in een rustige en beschermde omgeving, wetende dat we daarna zouden terugkeren naar een volwaardig leven in Israël, en dat dit een kans was die zich misschien niet meer zou voordoen.”

De familie Sar-El is een van de 1.369 artsen die tussen 2023 en 2025 Israël hebben verlaten, volgens een studie van onderzoekers van de Universiteit van Tel Aviv die zondag werd gepubliceerd. De studie toonde aan dat de emigratie van artsen uit Israël een zorgwekkend niveau heeft bereikt. Volgens de bevindingen vertrokken 419 artsen in 2023, 530 in 2024 – het topjaar – en naar schatting 420 in 2025, gebaseerd op een voorlopig cijfer dat nog niet definitief is. Dat is een stijging van 94% ten opzichte van dezelfde periode tien jaar eerder, toen slechts 705 artsen het land verlieten tussen 2013 en 2015.

'We gingen voor een geavanceerde training, met de bedoeling terug te keren.'

Kort na hun aankomst in Boston brak de oorlog uit. Vanaf de eerste dagen was Roi actief in het bieden van hulp op afstand aan mensen die getroffen waren in de grensgebieden met Gaza, en later hielp hij bij de oprichting van Healing in Nature, ofwel HiN, een non-profitorganisatie die gevechtssoldaten helpt omgaan met traumatische gevechtservaringen door middel van therapie en de natuur.

Voor Muriel is een van de redenen om langer te blijven de staat van het onderwijs. "Waar we eerder in Israël woonden, was de situatie in de kleuterscholen en scholen niet zo goed. In Boston daarentegen zijn de structuren erg goed, om niet te zeggen fantastisch", zegt ze. "Het gaat niet alleen om de routine, maar ook om de inhoud, de kwaliteit, het personeel en het aantal kinderen in elke klas."

"Het is ons duidelijk dat doordat zoveel middelen worden ingezet voor veiligheid en de oorlog – het meest waardevolle doel dat er is – andere sectoren daaronder lijden, waaronder de gezondheidszorg en het onderwijs," voegt Roi eraan toe. "Uiteindelijk maak je de afweging: 'Met mij gaat het nog wel', maar de kinderen betalen de prijs, en dat speelt ook een rol in de beslissing om hier langer te blijven dan gepland."

Roi is van mening dat het vertrek van Israëlische artsen naar het buitenland geen nieuw fenomeen is, maar dat de omstandigheden van de afgelopen jaren de beslissing voor sommigen gemakkelijker hebben gemaakt.

"Het is een soort sociaal fenomeen geworden binnen de medische wereld, gezien de moeilijke situatie in Israël", zegt hij. Toch ziet hij het niet als onomkeerbaar. "Het doet me veel verdriet dat goede artsen zullen vertrekken, maar dit is een fenomeen dat gemakkelijk kan worden teruggedraaid als er een gevoel ontstaat dat het land op weg is naar herstel. Ik weet dat er mensen om ons heen zijn die nog twijfelen en graag zouden terugkeren als de situatie verbetert. Ik denk dat er nog hoop is."

Dr. Roi en Muriel Sar-El betalen nog steeds sociale premies en zeggen dat ze van plan zijn terug te keren. Foto Ynet

“Ik heb niet het gevoel dat ‘we zijn vertrokken’,” benadrukt Muriel. “We zijn voor een vervolgopleiding gegaan, maar met de bedoeling terug te keren. We betalen nog steeds premies voor de nationale verzekering en het zorgfonds in Israël.” Het echtpaar is van plan om tot het einde van hun vierde jaar in Boston te blijven en dan terug te keren naar Israël. “Israëliërs in ballingschap zullen altijd verscheurd zijn tussen terugkeren en blijven,” voegt ze eraan toe. “Die band met het land zit waarschijnlijk in ons Israëlische DNA gegrift.”

'Vertrekken met pijn, niet met hersenverlies'

De verandering die in het onderzoek is vastgesteld, beperkt zich niet alleen tot de totale aantallen, maar is ook terug te zien in de leeftijd en ervaring van degenen die vertrekken. Tussen 2023 en 2025 vormden ervaren artsen van 45 jaar en ouder ongeveer 20% van alle vertrekkenden – één op de vijf. In het decennium daarvoor was dit slechts 14%, oftewel één op de zeven.

De onderzoekers – professor Itai Ater van de Coller School of Management, professor Nittai Bergman, hoofd van de Berglas School of Economics, en Doron Zamir, een promovendus aan de Coller School of Management – ​​benadrukten dat een verblijf in het buitenland niet per se een permanent vertrek betekent, aangezien veel artsen vertrekken voor bijscholing, fellowships of onderzoek, en sommigen terugkeren.

Maar het feit dat het profiel ouder is, vergroot juist de bezorgdheid: op die leeftijd is het minder waarschijnlijk dat het om een ​​tijdelijk vertrek voor een opleiding gaat, en een verhuizing die begon als professionele ontwikkeling kan geleidelijk aan uitmonden in een besluit om zich in het buitenland te vestigen.

Voor A., ​​een arts die in 2024 van Israël naar Groot-Brittannië verhuisde, was de beslissing uitgesproken politiek. Een paar maanden geleden ging ze zitten en probeerde ze te reconstrueren wie haar goede vrienden waren die ze had achtergelaten. Ze maakte een mentale lijst van de families waarmee ze vroeger omging. Ze kwam uit op elf. Drie van hen zijn al bij haar in Groot-Brittannië, die allemaal na haar vertrek zijn vertrokken, en er is er nog één onderweg.

"Voor mij was het een verandering van standpunt die kort na de hervorming van het rechtssysteem plaatsvond", zegt ze. "Ik had daarvoor niet overwogen om te vertrekken. We waren zeer tevreden met alle aspecten van ons leven, stonden op het punt een appartement in Israël te kopen en zagen onze toekomst daar. Wat ons ertoe bracht onze aanpak te veranderen en naar werk buiten Israël te zoeken, was de hervorming van het rechtssysteem en onze angst om in een niet-democratisch land te wonen – en wat zo'n regime zou kunnen aanrichten."

Foto Ynet

"Het is heel moeilijk om te vertrekken," zegt ze. "Ik hield van mijn werk en mijn team, met wie ik tot op de dag van vandaag nog steeds contact heb, en ik was erg gehecht aan mijn patiënten. Ik hoopte hen nog vele jaren te kunnen behandelen. Er is een morele schade verbonden aan zowel vertrekken als blijven binnen een systeem dat niet aansluit bij je waarden."

A. staat sceptisch tegenover de definitie van het fenomeen als een "braindrain".

"Er is sprake van braindrain wanneer hoogopgeleide, productieve mensen de mogelijkheid zien van een hoger salaris of betere arbeidsomstandigheden in het buitenland, maar dat is hier niet het geval," zegt ze. "Voor de meeste artsen die ik ken en die zijn vertrokken, is er juist sprake van een achteruitgang in status, salaris of arbeidsomstandigheden. Er zijn mensen die managementfuncties in Israël hebben verlaten en hierheen zijn verhuisd voor niet-managementfuncties. Dit is niet echt braindrain, maar eerder een moeilijke start in een andere omgeving."

Volgens A. verschilt de ervaring van haar familie in Engeland van het beeld dat soms in Israël wordt geschetst. "We wonen hier nu twee jaar en spreken overal Hebreeuws. Ik heb geen antisemitisme of harde kritiek ondervonden, zoals Israëliërs zich dat soms voorstellen."

Werken buiten Israël heeft haar waardering voor het Israëlische gezondheidszorgsysteem juist vergroot, zegt ze. "Door te zien hoe het systeem hier werkt, waardeer ik nog meer wat we in Israël hebben opgebouwd. Artsen voor wie gezondheid de hoogste prioriteit heeft, waren bereid het Israëlische gezondheidszorgsysteem te verlaten en zich volledig te wijden aan wat de NHS, de Britse National Health Service, te bieden heeft, of een particuliere verzekering af te sluiten die ook niet alles dekt – en dat zegt wel iets."

Ondanks alles sluit A. een terugkeer naar Israël niet uit. "Iedereen die vertrekt, kan ook terugkomen," zegt ze. "Wat ons buiten houdt, is wat er in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever gebeurt. We zouden heel graag terugkeren als we het gevoel hebben dat er echt een koerswijziging komt, een overeenkomst met de Palestijnen en hoop op vrede."

'Degenen die vertrekken, vormen een elitegroep.'

De bezorgdheid over de braindrain baart ook senior artsen en afdelingshoofden zorgen.

“Je voelt het aan de oppervlakte. We zien voortdurend goede mensen elders naar kansen zoeken, omdat de mogelijkheden steeds beperkter worden”, zegt professor Yasmin Maor, hoofd van de afdeling Infectieziekten van het Wolfson Medisch Centrum en voorzitter van de Israëlische Vereniging voor Infectieziekten. “Het hangt samen met de lokale sfeer die is ontstaan ​​door de hervorming van het rechtssysteem, die enorme schade heeft toegebracht aan onderzoek, wetenschap en samenwerking in het buitenland, in combinatie met de veiligheidsproblemen en de bezuinigingen.”

Professor Yasmin Maor. Foto: Shlomi Mizrah

Volgens Maor gaat het om een ​​elitegroep van mensen die vertrekken: "mensen die gemiddeld succesvoller zijn en meer mogelijkheden hebben om in het buitenland te integreren."

Haar bezorgdheid gaat verder dan het verlies van artsen uit haar eigen team; het heeft ook gevolgen voor de kwaliteit van de geneeskunde in bredere zin. "De kwaliteit en het prestige van mijn afdeling hangen af ​​van de kwaliteit van de mensen die ik kan behouden", zegt ze.

"Maar ik werk samen met collega's in het hele ziekenhuis en door het hele land. Als de beste orthopeed, oncoloog of internist vertrekt, kom ik uiteindelijk terecht in een minder sterke professionele omgeving. Ik word niet alleen benadeeld door directe vertrekken, maar ook door het vertrek van collega's met wie ik klinisch en in onderzoek samenwerk."

Sommige gevolgen, zegt ze, zullen pas na verloop van tijd merkbaar worden voor de patiënten. "Het is al wel voelbaar, maar nog niet in volle kracht", zegt ze. "Wanneer het aantal vertrekken in het begin klein is, kan het systeem dat compenseren, maar na verloop van jaren, wanneer onderzoekscontracten en de kwaliteit afnemen, is het een langzame terugval.

De vraag is hoe het er over 10 jaar aan toe zal zijn."

Ze voegt eraan toe dat, zelfs als de trend zich omkeert, het moeilijk zal zijn om de schade snel te herstellen. "Je kunt uitstekende mensen opleiden, maar als de besten vertrokken zijn, wie leidt dan de volgende generatie op?"

“Het probleem is een combinatie van verschillende factoren”, vervolgt ze. “Enerzijds is er het vertrek en de instroom van minder gekwalificeerde mensen, anderzijds vergrijst de bevolking en neemt de werkdruk toe, zonder dat het ministerie van Volksgezondheid en de overheid het aantal functies navenant verhogen. Het begon in de periferie, waar de tekorten het grootst zijn, maar het begint nu ook door te dringen tot het centrum. Kijk maar hoe lang het tegenwoordig duurt om een ​​afspraak te krijgen met een specialist op bepaalde gebieden.”

Ze benadrukt dat een vertrek uit Israël nooit een optie voor haar is geweest. "Ik kan me niet voorstellen dat ik wegga, alleen dat ik de problemen oplos. Maar zelfs ideologisch ingestelde mensen hebben een grens die hen uiteindelijk over de rand kan duwen. De verkiezingsuitslag zal een grote impact hebben op de keuzes die mensen maken – niet alleen artsen, maar ook professionals in de hightechsector, mensen die het land draaiende houden. Elke minuut die voorbijgaat, moeten we de handen uit de mouwen steken en het probleem aanpakken, en ik zie dat de huidige regering niet doen."

'De kloof wordt in tien jaar gedicht, niet in twee jaar.'

Professor Shahar Shelly – docent aan de medische faculteit van het Technion, hoofd van het Laboratorium voor Kunstmatige Intelligentie en Besluitvorming en directeur van de afdeling Neurologie van het Rambam Medisch Centrum – ziet deze trend ook in de praktijk.

"Die trend is echt. Zelfs in mijn directe professionele omgeving hebben twee senior specialisten Israël de afgelopen jaren verlaten," zegt hij.

Professor Shahar Shelley. Foto Ynet

Volgens Shelly vertrekken sommigen naar het buitenland voor een medische opleiding of een academisch sabbatical, maar een stijging van tientallen procentpunten kan daar niet volledig door verklaard worden, en de verdeling per specialisme is op zichzelf al zorgwekkend.

"Wanneer ongeveer 4% van de kinderartsen en 6% van alle chirurgen een jaar of langer afwezig zijn, is dat tekort merkbaar in afspraken en diensten, zelfs als sommigen terugkeren", zegt hij. "Binnen subspecialismen verhullen de percentages het werkelijke beeld: als er maar een paar dozijn artsen in een bepaald vakgebied werkzaam zijn, betekent het vertrek van twee of drie artsen het verdwijnen van een complete dienstverlening in een geografische regio."

Eveneens belangrijk, zegt hij, is het groeiende aandeel ervaren artsen onder degenen die vertrekken.

“Het vertrek van een arts in opleiding kan binnen een paar jaar worden opgevangen. Het vertrek van een ervaren specialist betekent echter ook dat de opleiding van de volgende generatie wordt onderbroken, en het gat dat zij achterlaten wordt in tien jaar gedicht, niet in twee jaar.”

Het praktische probleem, benadrukt hij, is niet het vertrek zelf.

"Naar het buitenland gaan voor een vervolgopleiding is wenselijk en verbetert de geneeskunde in Israël. Het probleem is dat we ongeveer tien jaar investeren in de opleiding van een arts, die arts vervolgens naar het buitenland sturen om extra expertise op te doen, en vervolgens heel weinig aandacht besteden aan wat hen hier te wachten staat bij hun terugkeer," zegt hij.

“De overwegingen die ik hoor van artsen die overwegen in het buitenland te blijven werken, zijn de onderzoeksfaciliteiten, beschermde onderzoekstijd, een academische horizon en natuurlijk het salaris. In de neurologie is het verschil bijzonder groot – het is een vakgebied dat zich snel ontwikkelt, met nieuwe behandelingen voor dementie, erfelijke aandoeningen en ontstekingsziekten. Een arts die expertise heeft opgebouwd in deze vakgebieden, vindt in het buitenland faciliteiten en omstandigheden die hier moeilijk te bieden zijn, en de concurrentie om die arts is niet lokaal, maar internationaal.”