AP NEWS: Hoe een Amerikaanse blokkade nabij de Straat van Hormuz zou kunnen werken en de gevolgen daarvan voor de wereldeconomie

Olietankers en vrachtschepen liggen in de Straat van Hormuz in een rij, gezien vanuit Khor Fakkan, Verenigde Arabische Emiraten, woensdag 11 maart 2026. Foto AP

Een blokkade van Iraanse havens, die volgens president Donald Trump maandag is begonnen en de olieprijzen verder zou kunnen ontregelen, heeft vragen opgeroepen over het internationaal recht en doet twijfels rijzen over de vraag of deze druktactiek Teheran zal dwingen de cruciale Straat van Hormuz te heropenen.

Trump dreigde met een blokkade nadat de gesprekken om een ​​fragiel staakt-het-vuren te verlengen afgelopen weekend zonder akkoord waren geëindigd. Iran had eerder al bijna al het tankerverkeer door de belangrijke waterweg stilgelegd, waarbij alleen enkele schepen die als bevriend werden beschouwd, tegen aanzienlijke kosten werden doorgelaten .

Het handhaven van de blokkade zal waarschijnlijk aanzienlijke middelen van de Amerikaanse marine vergen en zou zorgen kunnen oproepen over militair geweld en internationaal recht, zeggen experts. Analisten van de toeleveringsketen benadrukken ondertussen dat de beperkingen de aanvoer van olie, kunstmest, voedsel en andere goederen naar consumenten, die toch al met hogere prijzen te maken hebben, kunnen ondermijnen.

Hoe de VS een blokkade van Iraanse havens zouden kunnen afdwingen

Om de blokkade succesvol te handhaven, is een aanhoudende inzet van schepen en personeel van de Amerikaanse marine nodig, evenals duidelijke richtlijnen van de regering-Trump en de juridische afdeling van de marine, aldus experts.

Amerikaanse militaire functionarissen hebben weinig details vrijgegeven. De VS hebben 16 oorlogsschepen in het Midden-Oosten , aldus een defensiefunctionaris. Een tweede defensiefunctionaris zei dat er geen oorlogsschepen in de Perzische Golf zijn – het watergebied dat het grootste deel van de Iraanse kustlijn vormt. Beiden spraken op voorwaarde van anonimiteit vanwege de gevoelige aard van de militaire operaties.

De tweede functionaris wees op een bericht aan zeevarenden als een nauwkeurigere weergave van de plannen van het leger. Daarin staat dat de toegang tot Iraanse havens wordt beperkt, maar hoe deze maatregelen "in de praktijk zullen worden toegepast... wordt nog uitgewerkt."

De grootste uitdaging zal de enorme hoeveelheid scheepvaartverkeer zijn die normaal gesproken door de Straat van Hormuz vaart, waar in vredestijd bijna 20% van de wereldwijde oliehandel doorheen gaat. Er zullen mogelijk aanzienlijk veel schepen nodig zijn om de beperkingen te handhaven, aldus Sidharth Kaushal, een expert op het gebied van maritieme macht bij het Royal United Services Institute, een denktank voor defensie en veiligheid in Londen.

Een man maakt een overwinningsgebaar terwijl hij een Iraanse vlag draagt ​​voor een anti-Amerikaans reclamebord waarop Amerikaanse vliegtuigen in het net van de Iraanse strijdkrachten zijn gevangen en in het Farsi staat: "De Straat van Hormuz blijft gesloten, de hele Perzische Golf is ons jachtgebied". Foto AP

"Veel hangt af van de eerste dagen van de blokkade, hoeveel schepen de Amerikanen in beslag kunnen nemen, en in hoeverre ze schepen die proberen door het cordon te glippen ervan kunnen overtuigen dat ze waarschijnlijk in beslag genomen zullen worden," zei Kaushal. "Maar naar alle waarschijnlijkheid zal het voor de VS moeilijk zijn om de blokkade te handhaven."

De smalle doorgang van de zeestraat zorgt er in ieder geval voor dat het geografische gebied dat zorgen baart, beperkt blijft, aldus Todd Huntley, directeur van het National Security Law Program van het Georgetown University Law Center. Desondanks zal de hoeveelheid scheepvaartverkeer "een uitdaging vormen", zei hij.

De VS moeten mogelijk overwegen of humanitaire hulp de Iraanse havens mag bereiken, aldus Huntley. Deze beslissing zou de wettigheid van de blokkade onder internationaal recht kunnen bepalen. Internationale regels vereisen bovendien dat elk land dat een blokkade oplegt, dit onpartijdig doet, na een waarschuwing aan zeevarenden te hebben uitgegeven.

"De manier waarop het wordt uitgevoerd, bepaalt of het wettelijk is of niet," zei Huntley, een gepensioneerd kapitein van de marine en rechter-advocaat-generaal. "Je kunt geen blokkade instellen met als doel de burgerbevolking uit te hongeren. Zelfs in het handboek oorlogsrecht van het ministerie van Defensie staat dat neutrale schepen met hulpgoederen moeten worden doorgelaten."

Volgens Raul Pedrozo, hoogleraar internationaal recht aan het Naval War College en gepensioneerd kapitein en officier van de militaire juridische dienst van de marine, zullen weinig koopvaardijschepen een blokkade proberen te omzeilen. Ze zullen het risico niet willen nemen om het op te nemen tegen de Amerikaanse marine, zei hij.

"Als ze een oorlogsschip zien, zullen ze stoppen," zei Pedrozo.

Zeeblokkades zijn geen wondermiddel, maar kunnen wel een nuttig instrument zijn.

Volgens experts zijn blokkades in het verleden op zichzelf niet voldoende gebleken, maar zijn ze wel gebruikt om tijdens conflicten druk uit te oefenen op andere landen en hun economieën.

"Er zijn altijd manieren om te bezuinigen, te importeren, te vervangen of gewoon bepaalde dingen op te geven die je niet meer kunt produceren vanwege een gebrek aan buitenlandse grondstoffen", aldus Kaushal. "Het kan de zaken op veel manieren een stuk moeilijker maken, maar het leidt niet per se tot doorslaggevende resultaten."

Een blokkade alleen kan de economische banden van Iran met handelspartners, waaronder China en Rusland, niet verbreken, noch de toegang tot de Kaspische Zee of Centraal-Azië afsnijden.

De blokkade brengt ook het risico met zich mee van een Iraanse reactie die het conflict opnieuw zou kunnen aanwakkeren, aldus Farzin Nadimi, specialist in Iran en de Perzische Golf bij het Washington Institute for Near East Policy.

Iran zou als reactie daarop zeemijnen, kleine snelle aanvalsboten en raketten tegen de scheepvaart kunnen inzetten, wat de wereldeconomie verder zou ontwrichten.

"De VS willen dat dit een snelle en gemakkelijke operatie wordt. Ik denk niet dat dat mogelijk is," zei Nadimi.

Trump zei dat Iran nog enkele "snelle aanvalsschepen" heeft en waarschuwde Teheran dat elk schip dat "ook maar in de buurt" van de Amerikaanse blokkade zou komen, door een "snelle en brute" aanval zou worden vernietigd. Iran reageerde met eigen dreigementen aan het adres van havens in de Perzische Golf en de Golf van Oman.

De olieprijzen zouden verder kunnen stijgen.

Vanwege de angst voor aanvallen zullen de meeste schepen volgens experts het risico niet willen nemen. De vaarweg zou daardoor effectief afgesloten kunnen blijven – en de prijzen, met name voor olie en benzine, zouden nog verder kunnen stijgen.

"Het probleem met een tweezijdige blokkade is dat je weet dat het veel langer zal duren voordat de zeestraat weer opengaat en er een soort overeenkomst wordt bereikt - en dat is wat deze prijzen nog verder de hoogte in zal jagen," aldus Vidya Mani, gasthoogleraar aan de Cornell University, wiens onderzoek zich richt op toeleveringsketens.

Analisten waarschuwen dat hoe langer de waterweg gesloten blijft, hoe slechter de prijzen kunnen worden. De olieprijs schommelde sterk door de snelle reacties van de markten op aankondigingen van Trump en anderen over het verloop van de oorlog, maar over het algemeen blijft de prijs hoog. Maandag werd ruwe olie verhandeld voor meer dan $100 per vat , tegenover ongeveer $70 vóór de oorlog.

Huishoudens en bedrijven ondervinden de gevolgen, met name in Azië, waar landen sterk afhankelijk zijn van brandstofimport uit het Midden-Oosten. Maar olie is een wereldwijd verhandeld product en consumenten over de hele wereld voelen de druk in hun portemonnee.

Amerikaanse automobilisten hebben bijvoorbeeld de benzineprijzen zien stijgen tot gemiddeld meer dan 4,12 dollar per gallon, vergeleken met 2,98 dollar vóór de oorlog.

Ook de wereldwijde toeleveringsketens zouden verder verstoord kunnen raken.

De blokkade zou ook het transport van voedsel en kunstmest belemmeren, aldus Patrick Penfield, hoogleraar supply chain management aan de Syracuse University. Hij zei dat met name de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Bahrein en andere landen te maken zouden kunnen krijgen met "dramatische prijsstijgingen voor voedsel", omdat de voorraden per vliegtuig aangevoerd zouden moeten worden.

Zo'n 30% van de wereldwijde kunstmest komt via de zeestraat, wat mogelijk schadelijk is voor boeren en daardoor de honger wereldwijd verergert.

"Nu hebben we het over een impact op de wereldwijde oogst," zei Penfield. Hij merkte op dat deze verstoringen en olieschokken ervoor zorgen dat dergelijke chaos en onzekerheid "zich over de hele wereld verspreiden."

Mani zei dat chemicaliën voor de productie van basisproducten zoals verf en metalen zoals aluminium ook door de regio gaan en dat deze extra verstoringen zullen ondervinden. Ze wees op de prijsdruk die er al was voordat de VS en Israël hun oorlog tegen Iran begonnen – waaronder nieuwe tarieven van Trump, problemen met de toeleveringsketen als gevolg van de COVID-19-pandemie en andere geopolitieke conflicten.

"We moeten er gewoon op voorbereid zijn dat de prijzen constant zullen stijgen, ongeacht hoe deze blokkade afloopt," zei ze. "Elke crisis heeft een langdurig effect op de volgende."