De Israëlische aftredende Netanyahu regering kan, ondanks wettelijke beperkingen, de oorlog verklaren aan Iran

Premier Benjamin Netanyahu. Foto Reuters

Terwijl de Centrale Kiescommissie woensdagochtend doorging met het tellen van de stemmen en de definitieve uitslag werd bijgewerkt, bleek dat geen van beide politieke blokken een duidelijke meerderheid had om een ​​regering te vormen. Totdat de politieke koers van Israël duidelijk wordt, zal de aftredende regering het land blijven leiden als een interim-regering, tegen de achtergrond van een mogelijke hernieuwde militaire campagne tegen Iran en andere uitdagingen, schrijft Ynet.

Aan de basis van de juridische vraag naar de bevoegdheden van een interim-regering liggen zorgen over politieke motieven in een scenario waarin oorlog gebruikt zou kunnen worden om de samenstelling van de volgende regering te beïnvloeden of zelfs de vorming van een noodregering teweeg te brengen.

Volgens de wet blijven terughoudendheid en gematigdheid de beginselen die het regeringsgedrag bepalen totdat een nieuwe regering is gevormd na de officiële verkiezingsuitslag. Volgens de richtlijnen van de procureur-generaal verschillen de bevoegdheden en de wijze waarop een aftredende regering haar macht uitoefent van die van een zittende regering.

Een interim-regering is verplicht terughoudendheid te betrachten in zaken die geen bijzondere noodzaak of urgentie voor actie met zich meebrengen gedurende deze periode. Dit principe, dat ook is bevestigd in uitspraken van het Hooggerechtshof, weerspiegelt de bezorgdheid over het creëren van voldongen feiten die de nieuwe regering in een onomkeerbare situatie zouden kunnen brengen.

"Wanneer er beslissingen worden genomen over zaken die buiten de reguliere administratie vallen, moeten ministers vooraf overleggen met de juridisch adviseur van het betreffende ministerie voordat ze een besluit nemen," staat in de richtlijnen.

De precedenten en het ontbreken van een juridische belemmering voor oorlog

Vanuit juridisch oogpunt is het een interim-regering niet verboden om oorlog te voeren. Artikel 40 van de Grondwet: De regering maakt geen onderscheid tussen een reguliere regering en een interim-regering. Het vereist een besluit van de regering of, op basis van gedelegeerde bevoegdheid, van het Veiligheidskabinet om een ​​oorlog te beginnen of belangrijke militaire acties te ondernemen die waarschijnlijk tot oorlog zullen leiden. De premier kan een dergelijk besluit niet alleen nemen.

De precedenten die zijn geschapen door Operatie Guardian of the Walls en Operatie Breaking Dawn tonen aan dat interim-regeringen militaire operaties hebben uitgevoerd. Beide operaties waren echter beperkt van omvang en gebaseerd op specifieke inlichtingenwaarschuwingen, in plaats van grootschalige oorlogen die door Israël werden ontketend. Bijgevolg mag worden verwacht dat het rechterlijk toezicht in de huidige omstandigheden ook beperkt zal zijn. Het is redelijk om aan te nemen dat de regering van Netanyahu of het Veiligheidskabinet unaniem zou instemmen met een besluit om oorlog te voeren.

De chef van de generale staf van de IDF, luitenant-generaal Eyal Zamir, die naar verluidt de pogingen van Netanyahu om voor de verkiezingen aanvallen op Iran uit te voeren blokkeerde, verzette zich niet tegen de operatie zelf, maar wel tegen de timing ervan vlak voor de verkiezingen.

Stafchef van de IDF, luitenant-generaal Eyal Zamir. Foto IDF

Tegen deze achtergrond sprak Gadi Eisenkot, voorzitter van de Yashar!-partij, dinsdagavond na het sluiten van de stembussen de leiders van de defensie en de ambtenarij toe en verklaarde dat Netanyahu "een interim-premier was, zonder mandaat of vertrouwen".

Hij besloot met een waarschuwing: "Netanyahu, waag het niet om de veiligheid van Israël voor je politieke doeleinden te gebruiken."

Zijn opmerkingen kwamen nadat Netanyahu had gezegd dat het met betrekking tot Iran "nog niet voorbij is", en na een bericht in de Wall Street Journal van dinsdagavond dat de Verenigde Staten de Golfstaten hadden opgedragen zich voor te bereiden op een "korte en intense" militaire campagne na de tussentijdse verkiezingen van 3 november.

Een oorlog met Iran zou gevolgen hebben voor de onderhandelingen over de vorming van de volgende regering, aangezien deze gevoelige periode zich uitstrekt van de verkiezingsdag tot de beëdiging van de Knesset, rond 10 november, en vervolgens tot de president zijn overleg heeft afgerond over wie hij zal aanstellen voor de regeringsvorming.

Eisenkot zei dat hij zou werken aan de vorming van een "zionistische regering die zich inzet voor de algemene dienstplicht" en noemde nieuwe verkiezingen een vergissing. Volgens de bijgewerkte stemtelling is de uitslag echter nog lang niet beslist, aangezien geen van beide blokken een duidelijke meerderheid heeft om een ​​regering te vormen. Netanyahu benadrukte ondertussen dat Likud de grootste partij blijft.

Een oorlog in deze periode zou het politieke landschap kunnen veranderen en de partijen ertoe kunnen aanzetten een eenheidsregering of noodregering te vormen, zoals gebeurde aan de vooravond van de Zesdaagse Oorlog in 1967 en opnieuw in oktober 2023, na het uitbreken van de Zwaarden van IJzer-oorlog.

Critici van Netanyahu vrezen dat dit een van de mogelijke doelstellingen van een dergelijke militaire campagne zou kunnen zijn. Er is echter geen publiek bewijs voor een dergelijke intentie, en deze beoordelingen weerspiegelen de opvattingen van politieke commentatoren en tegenstanders van Netanyahu.

Tegelijkertijd zou het hernieuwde geweld het voor de Amerikaanse president Donald Trump gemakkelijker kunnen maken om aan te dringen op een regering van nationale eenheid in Israël , aangezien bronnen dicht bij hem hebben gezegd dat het vormen van een regering met Otzma Yehudit-voorzitter Itamar Ben-Gvir "geen optie" is.

Omvang van de bevoegdheden en uitoefening van de overheidsmachten

Tijdens een eerder juridisch congres zei procureur-generaal Gali Baharav-Miara dat "de reikwijdte van redelijkheid in deze context wordt onderzocht in het licht van de kenmerken van de specifieke bevoegdheid die wordt uitgeoefend, rekening houdend met het noodzakelijke evenwicht tussen de noodzaak tot overheidsoptreden en de vereiste tot terughoudendheid."

Procureur-generaal Gali Baharav-Miara. Foto: Israëlische Orde van Advocaten

"Het is noch mogelijk, noch gepast om de overheidsactiviteiten stil te leggen," zei ze. "De staat moet kunnen blijven functioneren. Hoe essentiëler een overheidsmaatregel is, hoe minder beperkingen er nodig zijn, en omgekeerd. Alles hangt af van de omstandigheden."

"Dit geldt onder meer ook voor benoemingen in openbare functies. Volgens uitspraken van het Hooggerechtshof is het uitgangspunt dat benoemingen in openbare functies over het algemeen moeten worden vermeden tijdens een verkiezingsperiode."

Ze vervolgde: "Niettemin is dit een uitgangspunt dat in het licht van alle omstandigheden moet worden beoordeeld. Zoals verduidelijkt in de richtlijnen van de procureur-generaal hierover, is er geen absoluut verbod op het doen van benoemingen, zelfs niet op hoge posities, tijdens een verkiezingsperiode. Het gaat om de feiten en het afwegen van de verschillende relevante overwegingen."

Beslissingen met betrekking tot juridisch advies aan de uitvoerende macht, waaronder beslissingen over benoemingen tijdens verkiezingsperioden, worden genomen volgens vastgestelde professionele normen die zijn gepubliceerd in de richtlijnen van de procureur-generaal. Deze normen zijn niet specifiek voor een bepaalde verkiezing opgesteld.

"De beslissing of een bepaalde actie tijdens een verkiezingsperiode kan worden uitgevoerd, inclusief de vraag of een specifieke benoeming kan plaatsvinden, wordt onderzocht via een ordelijk proces waarbij de noodzaak van de overheidsmaatregel wordt afgewogen tegen de beginselen die ten grondslag liggen aan de kieswet," voegde Baharav-Miara eraan toe.

Volgens de eerdere richtlijnen moesten ministers worden geïnformeerd dat "vanaf nu de zittende regering een aftredende regering is geworden. Hoewel deze aftredende regering blijft functioneren tot de nieuwe regering is gevormd, verschillen haar bevoegdheden en de wijze waarop zij haar macht uitoefent, evenals die van haar leider en leden, van die van een reguliere regering."

De richtlijnen vermelden dat uitspraken van het Hooggerechtshof hun bezorgdheid hebben geuit over het feit dat een interim-regering "nauwe partijbelangen boven het algemeen belang zou kunnen stellen, en bovendien voldongen feiten zou kunnen scheppen die een gekozen regering in een onomkeerbare situatie zouden kunnen brengen."

Omdat het lastig is om precies te definiëren welke beperkingen gelden voor een interim-regering, heeft het Hooggerechtshof opgemerkt dat "het hier gaat om kwesties die een delicate balans vereisen tussen de plicht om te handelen en de vereiste terughoudendheid en gematigdheid."

De rechtbank verduidelijkte tevens dat wanneer "beslissingen over zaken die buiten de reguliere administratie vallen, worden overwogen, ministers en bevoegde ambtenaren binnen het ministerie vooraf overleg moeten plegen met de juridisch adviseur van het ministerie alvorens een beslissing te nemen."

In een eerdere brief aan de juridische adviseurs van de regering stond dat "de aftredende regering zich, indien niet noodzakelijk, moet onthouden van het nemen van onomkeerbare beslissingen die het voor de nieuwe regering, die dankzij het vertrouwen van de Knesset aan de macht komt, moeilijk zouden maken om haar beleid uit te voeren in overeenstemming met de wil van de kiezers."

De richtlijnen waarschuwen ook voor misbruik van overheidsmacht en staatsmiddelen om oneerlijk voordeel te behalen. Ministers blijven gebonden aan beperkingen met betrekking tot het gebruik van publieke middelen ten voordele van politieke functionarissen.