Hoe Hamas, bijna twee jaar na het begin van de oorlog, nog steeds de macht heeft in Gaza

Foto Ynet

Bijna twee jaar nadat Israël na de aanslagen van 7 oktober een oorlog begon om Hamas te ontmantelen, blijft de beweging de dominante macht in Gaza. Ondanks de verwoesting van de infrastructuur, de moord op topleiders en een verlammende blokkade, blijft Hamas regeren, vechten en zelfs salarissen betalen, schrijven specialisten bij Ynet.

Analisten zeggen dat dit uithoudingsvermogen geen toeval is. Het is het resultaat van een organisatie die zich diep in de samenleving van Gaza heeft genesteld, zich militair heeft aangepast en haar financiële tactieken heeft ontwikkeld om een van de meest intense conflicten in de moderne geschiedenis van de regio te overleven.

"Hamas is niet alleen een militaire tak of een politieke partij", aldus Dr. Michael Milshtein, hoofd van het Palestijnse Studies Forum van het Moshe Dayan Centrum. "Het is iets veel breders – diepgeworteld in de Palestijnse samenleving. In de afgelopen twintig jaar hebben ze sterke banden opgebouwd via onderwijs, liefdadigheid, moskeeën, jongerenclubs en vrouwenverenigingen."

Milshtein betoogt dat de sociale infrastructuur van de beweging een belangrijke reden is dat deze nog steeds veel steun geniet, zelfs na het verlies van naar schatting 25.000 tot 27.000 leden, waarvan velen uit de militaire vleugel.

"Hun organisatorische DNA is gebouwd op veerkracht en redundantie", legde hij uit. "Ze hebben enorme verliezen geleden, maar ze hebben duizenden medewerkers en sympathisanten die klaar staan om in te grijpen. Ze zijn nog steeds de dominante macht in Gaza."

Ihsan Ataya, hoofd van de afdeling Arabische en Internationale Betrekkingen van de Palestijnse Islamitische Jihad, is van mening dat die kracht voortkomt uit zowel ideologische betrokkenheid als operationele structuur.

"Hamas is erin geslaagd de politieke controle te behouden tijdens een genocide en een hongersnoodcampagne", vertelde Ataya aan The Media Line. "Ze opereren met een strak gestructureerde organisatie en een sterk veiligheidsapparaat dat helpt de interne orde te handhaven, zelfs onder de meest extreme omstandigheden."

Militair gezien heeft Hamas haar tactiek gewijzigd. De bataljons en brigades uit eerdere oorlogen zijn verdwenen. In plaats daarvan vertrouwt de groep nu op kleine, mobiele eenheden die guerrillaoorlogvoering voeren in de stedelijke ruïnes van Gaza.

"Sinds medio 2024 hanteren ze een uitputtingsleer", zei Milshtein. "Het gaat niet langer om bataljons – het zijn nu cellen van maximaal drie, vijf, zeven strijders die hinderlagen en stadsaanvallen uitvoeren."

Ataya was het ermee eens dat Hamas-commandanten een belangrijke rol blijven spelen bij het leiden van aanvallen onder de overweldigende lucht- en grondmacht van Israël.

"Militaire operaties blijven intens en gecoördineerd", zei hij. "Ondanks de Israëlische luchtoverwicht plaatsen gevechtsvliegtuigen explosieven, bereiden ze hinderlagen voor en onderhouden ze de tactische communicatie tussen eenheden. Dit zijn geen geïsoleerde acties – er zit nog steeds een zekere mate van organisatie achter."

Beide deskundigen benadrukken dat het ondergrondse tunnelnetwerk van Hamas van essentieel belang is voor de veerkracht van de organisatie. Het maakt het mogelijk om strijders, wapens en zelfs leiders te verplaatsen over grote delen van Gaza.

Misschien wel het meest verrassende is dat Hamas zijn leden blijft betalen – zij het op creatieve manieren. Salarissen zijn niet meer wat ze waren en contant geld is niet langer de enige betaalmethode.

"Betaling gebeurt niet langer alleen in shekels", zei Milshtein. "Hamas deelt voedselpakketten, water en humanitaire hulp uit als vervanging voor salaris. Deze hulp, vaak geplunderd of afgeleid van internationale hulp, vervangt contant geld."

Ataya voegt eraan toe dat de beweging zelfs tijdens de financiële belegering manieren vindt om een zekere mate van compensatie voor haar leden te garanderen.

"Ze zijn erin geslaagd salarissen te blijven betalen en diensten te blijven verlenen, zelfs terwijl Gaza in puin ligt", zei hij. "Dat frustreert de Israëlische leiding en voedt het aanhoudende geweld dat erop gericht is hen tot overgave te dwingen."

Een recent onderzoek van de BBC werpt meer licht op deze financiële tactieken. Het rapport beweert dat Hamas vóór 7 oktober meer dan 700 miljoen dollar aan contanten had opgeslagen in ondergrondse schuilplaatsen. Deze fondsen zouden nog steeds in het geheim worden verdeeld, waarbij Hamas-medewerkers elkaar kortstondig ontmoeten – soms onder het genot van een kopje thee – om enveloppen met gedeeltelijke salarissen te overhandigen.

Volgens de BBC ontvangen de meeste Hamas-medewerkers nu slechts zo'n 20 procent van hun salaris van vóór de oorlog, zo'n 1.000 NIS (ongeveer 300 dollar) per 10 weken. Om dit tekort te compenseren, zou Hamas ook belasting heffen op handelaren, goederen zoals sigaretten tegen hoge prijzen verkopen en humanitaire hulp aanwenden voor wederverkoop.

"Het lijdt geen twijfel dat Hamas financieel onder druk staat", zei Milshtein. "Maar ze hebben zich altijd flexibel opgesteld. Of het nu gaat om drones, smokkelroutes via bedoeïenennetwerken of geheime kanalen in Rafah – ze vinden manieren om geld te verplaatsen."

Een van de redenen waarom Hamas zo hecht blijft, is de eensgezinde commandostructuur. In tegenstelling tot de beelden van diepe verdeeldheid tussen de in Gaza gevestigde leiding en het politieke bureau in ballingschap, benadrukken zowel Ataya als Milshtein een nauwe coördinatie.

https://www.youtube.com/watch?v=aruR29Whn6M

"Er heerst een misvatting over verdeeldheid in de leiding", zei Milshtein. "In werkelijkheid werken de twee vleugels – binnen en buiten Gaza – nauw samen, vooral als het gaat om financiering en strategische beslissingen."

Ataya wijst leiders als Zaher Jabarin (gevestigd in Istanbul) en Mohammad Darwish (gevestigd in Doha) aan als belangrijke financiële architecten.

"Zij zijn verantwoordelijk voor het innen van donaties van landen als Turkije, Qatar en Iran, en voor het ervoor zorgen dat het geld Gaza bereikt", zei hij.

Het is moeilijker geworden om geld de Gazastrook binnen te krijgen, vooral nu Israël de Philadelphi Route langs de Egyptische grens controleert. Maar beide analisten zijn het erover eens: Hamas vindt nog steeds een manier.

Uiteindelijk berust Hamas' strategie nu op het overleven van de vijand. Het gaat niet om een snelle militaire overwinning, maar om het ondermijnen van Israëls uithoudingsvermogen en wereldwijde legitimiteit.

"Hamas zet in op uitputting", zei Milshtein. "Ze willen de kosten verhogen – militair, economisch en politiek – totdat Israël de oorlog niet langer kan volhouden. Het is een kwestie van de lange termijn."

Ataya ziet dit als de enige haalbare optie onder de huidige omstandigheden. "Er is geen politieke horizon. De onderhandelingen over een staakt-het-vuren liggen vast. Bij gebrek aan alternatieven wordt Hamas gedwongen tot een langdurige uitputtingsoorlog – een oorlog die de stabiliteit, het imago en het gevoel van controle van Israël ondermijnt."

Ondanks de verzwakking blijft Hamas functioneren. Dankzij de ideologie, sociale voorzieningen en operationele flexibiliteit kan Hamas overleven in een oorlogsgebied dat voor de meesten onbestuurbaar zou zijn.

"Ze zijn niet sterk," verduidelijkte Milshtein. "Maar ze staan nog steeds overeind. En dat alleen al zegt iets over hoe diep ze in de realiteit van Gaza geworteld zijn."