N12News: Wat zit er nu echt achter de Amerikaanse druk op Venezuela? Alle details

De Amerikaanse president Donald Trump en de Venezolaanse president Nicolas Maduro. Foto AFP / N12News

De Verenigde Staten hebben zaterdagochtend vroeg een reeks doelen in de Venezolaanse hoofdstad aangevallen, als onderdeel van de druk die de Amerikaanse regering uitoefent op het regime van Nicolás Maduro, meldt N12News.

Volgens de aankondiging van Trump werd Maduro gevangengenomen en naar de Verenigde Staten overgebracht. Het is nog te vroeg om te beoordelen of het regime van de dictator in Caracas zal vallen als gevolg van de Amerikaanse operatie, maar een blik op de geschiedenis tussen beide landen kan helpen om te begrijpen wat er achter deze dramatische operatie in Venezuela schuilgaat.

In een aflevering van "One a Day" probeerden we samen met professor Leo Cory, president van de Open Universiteit, te begrijpen wat er nu echt schuilgaat achter de confrontatie tussen Donald Trump en Maduro: olie, immigratie, de "as van het minste kwaad" in Latijns-Amerika, en het regime dat al meer dan tien jaar in Venezuela aan de macht is.

Om te begrijpen hoe Venezuela opnieuw een strijdtoneel is geworden waar Washington een conflict aankondigt, moeten we teruggaan in de tijd – ver vóór de aanvallen van vanochtend. Venezuela was halverwege de 20e eeuw een welvarend, democratisch en goed functionerend land, met een goed ontwikkeld onderwijssysteem en infrastructuur – en, belangrijker nog, met enkele van de grootste oliereserves ter wereld.

Professor Leo Corrie, president van de Open Universiteit, die opgroeide en studeerde in Venezuela, beschrijft een land dat "ongeëvenaard" is: buitengewone natuurlijke schoonheid, een rijke cultuur en een samenleving die immense welvaart heeft gekend. "Er zijn daar driehonderd miljard vaten olie," legt hij uit, "meer dan Saoedi-Arabië, en meer dan Iran, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar samen." Olie, zegt hij, was de basis van de welvaart, maar ook de kiem van de crisis die daarop volgde.

Aanval op Puerta Tione, het grootste militaire complex van Venezuela. Foto AFP

Het keerpunt kwam met de machtsovername van Hugo Chávez in 1998. Chávez bracht een socialistische ideologie met zich mee, maar ook een autoritaire koers die in de loop der jaren steeds strenger werd. Corey benadrukt dat de achteruitgang niet van de ene op de andere dag begon, maar dat het regime onder Chávez, en zeker na de mislukte couppoging in 2002, geleidelijk de controle over de machtscentra overnam: het leger, de rechtbanken en de media. Tegelijkertijd schoten de olieprijzen omhoog en gebruikte Chávez de enorme inkomsten om zijn heerschappij te consolideren en zijn invloed in de regio uit te breiden.

Na het overlijden van Chávez in 2013 werd hij opgevolgd door zijn vicepresident, Nicolás Maduro. Maduro versterkte de patronen van zijn voorganger: het neutraliseren van de oppositie, het ondermijnen van democratische mechanismen en een sterke afhankelijkheid van het leger. "Het is een regime dat veel mensen ten goede komt die er alles aan zullen doen om het te behouden", zegt Corrie, waarbij hij benadrukt dat het in de eerste plaats om het leger gaat, dat invloed, geld en toegang tot middelen heeft.

De prijs die de Venezolaanse samenleving betaalt, is enorm. Een korte analyse van migratiegegevens laat zien dat acht miljoen burgers, ongeveer een derde van de bevolking, het land de afgelopen jaren hebben verlaten. Sommigen zijn te voet gevlucht via Colombia en de jungles van Panama, anderen hebben de Verenigde Staten bereikt. Deze migratie, legt Corrie uit, is een van de belangrijkste oorzaken van de ineenstorting: een land dat een bestemming voor migranten was, is een bron van vluchtelingen geworden.

Venezolaanse president Nicolas Maduro. Foto Reuters

En dat is waar Donald Trump in beeld komt. Aanvankelijk presenteerde de Amerikaanse regering het conflict met Venezuela als een strijd tegen 'narcoterrorisme' – beschuldigingen aan het adres van het regime en het leger van betrokkenheid bij drugshandel. Maar Cory betwijfelt of dat de kern van het verhaal is. "Er is geen sprake van directe drugssmokkel van Venezuela naar de Verenigde Staten op een schaal die zo'n militaire actie zou rechtvaardigen," zegt hij, en legt uit dat drugs onderdeel zijn van een groter geheel.

Volgens hem is Trumps focus gericht op olie – en de controle daarover. Nog maar drie weken geleden sprak de Amerikaanse president zich hierover uit en zei: "Venezuela moet de olie die het van de Verenigde Staten heeft gestolen, teruggeven aan de Verenigde Staten." Een uitspraak die Cory omschrijft als een verdraaiing van de geschiedenis. Hij wijst erop dat de nationalisatie van de Venezolaanse olie-industrie in 1976 plaatsvond op basis van een overeenkomst, met compensatie voor buitenlandse bedrijven, en niet als diefstal. Desondanks is het feit dat Venezolaanse olie ook naar bestemmingen als China, Rusland en Iran stroomt, in de ogen van de Amerikaanse regering een rode lijn.

Hier wordt het grotere plaatje duidelijk: Venezuela, als onderdeel van wat Corey de "as van het mindere kwaad" noemt – Venezuela, Cuba en Nicaragua – daagt de Amerikaanse invloed in Latijns-Amerika uit. Trump hanteert in feite een aanpak die lijkt op een moderne versie van de Monroe-doctrine: Latijns-Amerika als een uitgesproken Amerikaanse invloedssfeer, waar de betrokkenheid van rivalen zoals China en Iran als een strategische bedreiging wordt gezien.

Maar ook hier zijn geen eenvoudige antwoorden. Een van de vragen die gesteld wordt, is of een Amerikaanse actie het regime van Maduro wel echt omver kan werpen. Cory is sceptisch: "Je krijgt Maduro niet van de macht zonder het leger", zegt hij, eraan toevoegend dat het leger zelf profiteert van de huidige situatie. Een scenario van een regimeverandering onder Amerikaanse auspiciën roept ook serieuze vragen op over de legitimiteit ervan in de ogen van de Venezolaanse bevolking.