Nieuw masterplan nodig na stopzetting ontziltingsinstallatie en benadrukt de gevaren van overmatige afhankelijkheid van technologie

De ontziltingsinstallatie Soreq B in centraal Israël. Foto Itay Dodi / Waterautoriteit

De ongekende sluiting van vijf van Israëls zes ontziltingsinstallaties op zaterdag heeft een groeiende strategische kwetsbaarheid blootgelegd, zoals experts op het gebied van waterbeleid en nationale veiligheid stellen: de bijna volledige afhankelijkheid van het land van grote installaties aan de kust voor drinkwater, schrijft Times of Israel.

De waterzuiveringsinstallaties, die zich langs de gehele zuidelijke Middellandse Zeekust bevinden, werden stilgelegd door microalgen die door golven vanuit de Nijldelta naar het noorden waren gevoerd. De verminderde productie hield tot woensdag aan, terwijl de waterautoriteit en het nationale waterbedrijf Mekorot zich inspanden om reservevoorraden in te zetten.

Woensdag waren twee stations in het zuid-centrale deel van Israël weer in bedrijf en de waterautoriteit hoopte later die dag een derde station weer in gebruik te nemen. Hierdoor kon ook de watervoorziening voor boeren in het zuiden worden hervat , nadat de kranen zondag waren afgesloten. De twee meest zuidelijke stations, in Ashkelon en Ashdod, bleven gesloten.

Grootschalige ontziltingsinstallaties voorzien Israël al van ongeveer 80 procent van het gemeentelijke drinkwater, een aandeel dat naar verwachting sterk zal stijgen als gevolg van overheidsplannen om de productie in de komende decennia uit te breiden.

Deskundigen gaven aan dat het incident de noodzaak aantoonde om reservebronnen te herstellen in plaats van bijna uitsluitend te vertrouwen op gecentraliseerde, energie-intensieve infrastructuur. Ze pleitten voor het rehabiliteren van vervuilde en inactieve putten, het herstellen van natuurlijke waterbuffers en het lanceren van ambitieuze campagnes voor waterbesparing en -prijsverhoging om de waterbewuste Israëliërs aan te sporen tot besparing.

"Ontzilting is bedoeld als aanvulling op, en niet als vervanging van, natuurlijke bronnen," aldus professor Dror Avisar van de Universiteit van Tel Aviv.

Israël, een droog land met een snelgroeiende bevolking en dalende regenval, heeft zich lange tijd zeker gevoeld van zijn vermogen om in de waterbehoefte te voorzien door middel van technologie, van druppelirrigatie en afvalwaterrecycling tot ontzilting – allemaal gebieden waarin het land wereldwijd toonaangevend is. Maar de massale stroomuitval van deze week leek de waarschuwingen te bevestigen dat datzelfde technologische succes heeft geleid tot een te grote afhankelijkheid van een beperkt aantal kwetsbare systemen.

Het risico was niet geheel onverwacht. Volgens de staatscontroller hebben tussen 2007 en eind 2023 veertien incidenten met zeewatervervuiling – waaronder microbiële besmetting, brandstof- en olielekken en door stormen veroorzaakte troebelheid – geleid tot de sluiting van individuele installaties, die enkele uren tot vijf dagen duurden.

Een medewerker van de ontziltingsinstallatie in Sorek, ten zuiden van Tel Aviv. Foto Flash90

De aanvoer van ontzout water zal naar verwachting op korte termijn toenemen als onderdeel van een overheidsdoelstelling om 1,1 miljard kubieke meter per jaar te bereiken, met nieuwe installaties in de buurt van Akko in West-Galilea en in Emek Hefer in centraal Israël .

Vooruitkijkend heeft de regering in juni een plan van de Waterautoriteit goedgekeurd om tegen 2050 jaarlijks 2,3 miljard kubieke meter ontzout water te produceren, en 2,75 miljard tegen 2075.

"Tientallen jaren van afhankelijkheid van ontzilting hebben geleid tot een vals gevoel van veiligheid", waarschuwde Clive Lipchin, waterexpert bij het Arava Instituut voor Milieustudies in Zuid-Israël. "Dit is een waarschuwing voor de overheid en het publiek: dit zijn fantastische technologieën, maar we hebben het watertekortprobleem nog niet opgelost."

Clive Lipchin voor een proefinstallatie voor decentrale rioolwaterzuivering in het bedoeïenendorp Umm Batin, nabij Beersheba in de Negev. Foto Arava Instituut

David Katz, universitair docent aan de Universiteit van Haifa in Noord-Israël, die onderzoek doet naar waterbeleid en -economie, is het daarmee eens.

"Je moet je afvragen of Israël wel genoeg doet om een ​​noodplan te hebben, om de natuurlijke reserves te beschermen, te behouden en aan te vullen, en het antwoord is: eigenlijk niet," aldus Katz.

Droge winters, vervuilde waterputten

Na een ongewoon droge winter twee jaar geleden, heeft het waterpeil van het Meer van Galilea, Israëls noodwaterbron voor drinkwater, het grootste deel van dit jaar onder de zogenaamde tweede rode lijn gelegen. De onderste rode lijn ligt op -213 meter (-699 voet) onder zeeniveau. Pompen boven deze lijn brengt het risico met zich mee dat het ecosysteem beschadigd raakt. Een uniek plan om het meer met ontzout water op peil te houden, is nog beperkt en experimenteel.

"Voor zover ik weet, wordt ons grondwater streng gereguleerd," zei Lipchin. Maar, zo voegde hij eraan toe, de kustwatervoerende laag, die loopt van de Karmelbergrug in het noorden tot aan de grens met Gaza in het zuiden, heeft te lijden onder de indringing van zeewater.

De bergwatervoerende laag, het grootste natuurlijke grondwaterreservoir van het land, dat zich uitstrekt langs de westelijke uitlopers van de centrale bergrug, was van betere kwaliteit, zei hij.

"Maar we delen het met de Palestijnen, waar veel overmatige winning plaatsvindt en de regelgeving anders is dan bij ons. Als [de watervoerende laag] wordt aangetast en de ontzilting stopt, komen we echt in een crisis terecht," aldus Lipchin.

Voor organisaties zoals het Arava Institute en EcoPeace, die milieusamenwerking zien als een instrument voor regionale vredesopbouw naast ecologische duurzaamheid, zijn gezamenlijke beheerssystemen met de Palestijnen een vanzelfsprekende keuze.

Tegelijkertijd wijzen ze ook op de gevaren van rioolwater dat vanuit Gaza in de Middellandse Zee terechtkomt en noordwaarts naar de Israëlische kust drijft, waar het in het kustwater sijpelt en de gevoelige filtermembranen van ontziltingsinstallaties bedreigt.

"Ondanks de complexe situatie is volledige samenwerking nodig van de Israëlische regering, de [door de VS geleide] Raad voor Vrede en de Palestijnse waterautoriteiten om de afvalwaterzuiveringsinstallaties in Gaza dringend te repareren, met als doel onder meer ook de waterzekerheid van Israël te beschermen", aldus Gidon Bromberg, directeur Israël bij EcoPeace.

Gidon Bromberg, directeur van EcoPeace Middle East in Israël, nabij Azzoun, in het noorden van de Westelijke Jordaanoever. Foto Times of Israel

Shira Efron is speciaal adviseur voor Israël bij de denktank RAND Corporation, waar ze momenteel werkt aan kwesties rond Gaza. Als voormalig senior onderzoeker bij het Israëlische Instituut voor Nationale Veiligheidsstudies is ze gespecialiseerd in het verband tussen nationale veiligheid en klimaatverandering.

"Verschillende van ons hebben gewaarschuwd dat het sanitaire probleem vanuit Gaza dringend moet worden aangepakt, met duidelijke prioriteit voor rioolwaterzuiveringsinstallaties en afvalverwerking – omdat het het juiste is om te doen, maar ook voor Israël. Maar de politiek staat in de weg en er is niets gebeurd," klaagde ze.

Efron merkte op dat oorlogen met Iran de kwetsbaarheid voor aanvallen op de cruciale infrastructuur van Israël, waaronder ontziltingsinstallaties en het aardgassysteem waarop deze installaties vertrouwen, hadden onderstreept. Ze voegde eraan toe dat klimaatverandering een ander risico vormt, aangezien ontzilting zelfs niet meer mogelijk is wanneer de watertemperatuur boven een bepaald niveau stijgt.

Een nieuw masterplan

Uit gegevens van de Waterautoriteit blijkt dat begin 2026 ongeveer 41% van de 1.702 boorgaten in het land inactief was, om uiteenlopende redenen zoals vervuiling, dalende grondwaterstanden en verouderde infrastructuur. Tweehonderdtachtig van de putten zijn permanent gesloten.

Boren naar water. Foto Mekorot

Eind 2024 publiceerde de Waterautoriteit een concept-nationaal plan voor water- en rioleringsinfrastructuur ter inzage voor het publiek. Het plan wordt momenteel herzien voordat het ter goedkeuring wordt voorgelegd aan de autoriteit en de regering, aldus een woordvoerder.

Het ontwerpvoorstel uit 2025 voorziet in de rehabilitatie van 400 boorgaten om aan de vraag te voldoen, plus nog eens 200 tegen 2050 voor een reserve van 80% in geval van een noodstop van ontziltingsinstallaties. De kosten: bijna 4 miljard NIS (1,3 miljard dollar).

Ter vergelijking: het waterbedrijf Mekorot, dat meer dan 500 putten beheert, meldde dat het in 2024 slechts acht boorgaten had gerehabiliteerd en in 2025 zes.

"Het masterplan houdt wel rekening met de bevolkingsgroei, maar berekent de toekomstige watercapaciteit per hoofd van de bevolking nog steeds onjuist", aldus Orly Babitsky, hoofd klimaatbestendigheid bij de Israëlische milieuorganisatie Adam Teva V'Din. Het plan houdt geen rekening met de opwarming van de aarde en de komst van serverparken die grote hoeveelheden water verbruiken voor koeling, zegt Babitsky.

Ze voegde eraan toe dat door de intensieve bouwactiviteiten in heel Israël, gebieden met blootliggende grond of zand waar regenwater in het grondwater kan sijpelen steeds zeldzamer worden. Een paar lokale overheden hebben land gereserveerd voor de aanvulling van het grondwater, maar het waterbedrijf heeft hen ofwel niet vergoed – het bedrijf werd met succes aangeklaagd door de centraal-Israëlische stad Rishon Lezion – ofwel heeft het dit gedaan zonder rekening te houden met de extra gemaakte kosten.

Weinig bewustzijn, gebrek aan stimulans om te sparen

Volgens Katz, die vorig jaar in opdracht van het ministerie van Energie en Water een rapport over waterbesparing schreef, verbruiken Israëliërs per hoofd van de bevolking meer water dan veel droge landen, maar betalen ze minder dan landen met een gegarandeerde watervoorziening, zoals Noorwegen en Denemarken. Uit enquêtes blijkt dat Israëliërs niet langer geloven dat er een watertekort is in het land, en dat tijdelijke bewustwordingscampagnes een kortstondig effect hebben, voegde hij eraan toe.

Waterdeskundige David Katz van de Universiteit van Haifa. Foto Universiteit

Katz zei dat regeringen niet in waterbesparing hebben geïnvesteerd omdat geen enkele regering de waterprijzen wil verhogen. Dat zou bovendien wetgeving vereisen.

De Israëlische waterprijzen voor huishoudens zijn gebaseerd op een getrapt systeem: consumenten betalen een relatief laag tarief voor basisverbruik, waardoor ze toegang hebben tot essentieel water, terwijl verbruik boven die drempel ongeveer het dubbele kost.

"Het verhogen van de tweede tariefcategorie zou geld vrijmaken voor waterbesparingsprojecten en tot nog meer besparingen leiden, maar dat is politiek gezien onhaalbaar, zeker nu, in een verkiezingsjaar," aldus Katz.

"We moeten de ontzilting op volle toeren laten draaien en de opgewekte ontzilting gebruiken om de grondwaterlagen en andere reserves aan te vullen", zei hij. "We zouden terugkoopregelingen voor boeren kunnen invoeren [waarbij de staat financiële prikkels biedt aan boeren om hun waterverbruik te verminderen], lokale besturen kunnen aansporen om waterbesparingsplannen op te stellen en grote bedrijven kunnen verplichten dit ook te doen."

Een woordvoerder van Mekorot zei dat het bedrijf alle boorgaten in de aquifer tegelijkertijd in gebruik nam, gebruikmaakte van oudere infrastructuur en tweemaal de gebruikelijke hoeveelheid water uit het Meer van Galilea oppompte om de watertoevoer te reguleren.

Een woordvoerder van de Waterautoriteit verklaarde ondertussen dat de autoriteit "overheidsbeslissingen met betrekking tot ontzilting, ontwikkeling en meer uitvoert" en opereert volgens plannen en beleid die zijn goedgekeurd door de Raad van de Waterautoriteit.

Sommige deskundigen vragen zich echter af of er wel genoeg wordt gedaan, waaronder prof. Ofira Ayalon van de faculteit Milieuwetenschappen van de Universiteit van Haifa, die tevens leiding geeft aan de onderzoeksgroep Energie en Milieu van het Samuel Neaman Instituut van het Technion.

"We negeren de alternatieven [voor ontzilting]," zei Ayalon. "De waterautoriteit gaat een nieuwe campagne starten, maar het is te weinig en te laat."