Uitbreiding van de luchtmacht stuwt Israël tot een belangrijke militaire macht, schrijft Seth J. Franzman

Een IDF F-35 "Adir" schoot op 4 maart 2026 een Iraans YAK-130 gevechtsvliegtuig neer. Foto IDF

De snelle uitbreiding van de Israëlische luchtmacht te midden van de huidige oorlog op meerdere fronten transformeert het land tot een belangrijke militaire macht, schrijft Seth j. Franzman in The Jerusalem Post.

Hoewel Israël geen vliegdekschepen heeft en niet in staat is zijn luchtmacht wereldwijd in te zetten, maakt het besluit om door te gaan met de aanschaf van extra F-35's Israël tot een wereldleider in het gebruik van dit vijfde-generatiegevechtsvliegtuig. Israël zal een van de grootste gebruikers van de F-35 worden en waarschijnlijk wereldwijd koploper per hoofd van de bevolking wat betreft het aantal vliegtuigen.

Volgens gegevens van Lockheed Martin van eind januari 2026 zijn er momenteel 20 landen die de F-35 gebruiken. Hieronder vallen grote gebruikers zoals de VS, met zo'n 2.000 toestellen in diverse krijgsmachtonderdelen.

Het Verenigd Koninkrijk heeft 138 van deze gevechtsvliegtuigen aangeschaft, terwijl Australië er 100 wil, Canada er 88 heeft gekocht en Italië er in totaal 115 wil.

Daarnaast schaft Japan 142 van deze vliegtuigen aan en Zuid-Korea 60. Israël beschikt nu over 100 toestellen, verdeeld over vier squadrons, waarmee het een belangrijke gebruiker wordt. Voor een land van de omvang en bevolking van Israël is dit een aanzienlijk aantal gevechtsvliegtuigen van de vijfde generatie.

Israël heeft gedurende de recente oorlog op meerdere fronten, die begon met de Hamas-aanval op 7 oktober 2023, laten zien dat het zijn luchtmacht zal inzetten om bedreigingen in de regio het hoofd te bieden. Dit omvatte zo'n 939 dagen aan gevechten op diverse fronten. Israël heeft moeten vechten tegen Hamas, Hezbollah , de Houthi's en Iran. Er was ook een luchtaanval in Qatar.

De Israëlische luchtmacht heeft hierin het voortouw genomen. Hoewel Israël beschikt over een grote en geavanceerde landmacht en de marine de afgelopen jaren heeft versterkt met de aanschaf van de korvet Sa'ar 6 en nieuwe onderzeeërs, is de luchtmacht Israëls verlengstuk als het gaat om het voeren van oorlogen in de regio.

De groei van Israël als militaire macht is niet onopgemerkt gebleven. Recente berichten wijzen erop dat andere machtige landen in de regio steeds wantrouwiger worden ten opzichte van wat zij beschouwen als Israëls streven naar regionale dominantie.

Dit geldt met name voor Ankara en kan in Riyad en Caïro een nog groter probleem worden. Historisch gezien zijn het Egypte, Turkije en een paar andere landen die grote legers in de regio hebben gehad.

Het Sovjetregime en later het door Rusland gesteunde Assad-regime beschikte decennia geleden over een groot leger. Dat leger is echter tijdens de Syrische burgeroorlog verzwakt, en ook de nieuwe Syrische regering heeft geen sterke strijdmacht.

Egypte, dat ooit ook een Sovjet-Unie was, is na het vredesakkoord tussen Israël en Egypte onder Amerikaanse steun komen te staan. Het land heeft onlangs trainingen in de Sinaï uitgevoerd en er bestaat de indruk dat Egypte zich zorgen maakt over de toenemende macht van Israël.

Saoedi-Arabië is een ander land dat miljarden heeft uitgegeven aan defensie. Israël maakt zich al sinds de jaren tachtig zorgen over sommige Saoedische aankopen van Amerikaanse defensiesystemen.

Een belangrijk element van de steun die Israël van de VS ontvangt, is het concept van het behouden van een kwalitatief militair overwicht (Qualitative Military Edge, QME). Dit houdt in dat Israël in staat moet zijn om elke individuele tegenstander in de regio te verslaan, in combinatie met andere tegenstanders.

Het QME-concept was belangrijker in het tijdperk van conventionele militaire strijdkrachten. Veel landen in de regio met conventionele strijdkrachten zijn echter verzwakt. Zo werd het regime van Saddam Hoessein, dat beschikte over een grote, door de Sovjet-Unie gefinancierde conventionele strijdmacht, verzwakt tijdens de Golfoorlog van 1991. De Iraanse luchtverdediging en strijdkrachten zijn verzwakt door twee rondes van Israëlische en Amerikaanse aanvallen.

Turkije werd tot relatief recent niet als een bedreiging gezien door Israël. Als NAVO-bondgenoot is het onlosmakelijk verbonden met het westerse alliantiesysteem. Het maakte ooit ook deel uit van het F-35-programma. Dit eindigde toen Turkije het Russische S-400-systeem aanschafte.

Ankara blijft echter een nauwe partner van de VS, de NAVO en Europa. Turkije is bovendien een van de weinige landen in de regio met een sterke eigen defensie-industrie, vergelijkbaar met die van Israël. Ankara investeert eveneens grote sommen geld in zijn defensie-industrie, net zoals Israël dat de afgelopen jaren heeft gedaan.

De nieuwe Israëlische investeringen in de luchtmacht en de snelle uitbreiding van de strijdkrachten zijn in veel opzichten een gevolg van het bloedbad van 7 oktober.

Vóór 7 oktober was het idee in Israël om te investeren in hightech en AI, maar de landmacht zo klein mogelijk te houden.

Het idee was dat Israël behoefte zou hebben aan snelle manoeuvreerbaarheid en multidimensionale eenheden, met veel speciale eenheden. Dit leek geschikt voor het bestrijden van kleine conflicten tegen terroristische groeperingen.

Een IAF F-35 neemt deel aan Operatie Roaring Lion, 5 maart 2026. Foto IDF

De aanval van 7 oktober toonde aan dat Israël een lange oorlog op meerdere fronten tegemoet gaat, waarvoor minstens vijf IDF-divisies tegelijk nodig zijn, evenals de volledige inzet van de luchtmacht. Waar Israël eerder overwoog de Apache-aanvalshelikopters uit te faseren, wil het land er nu juist meer.

Daarnaast heeft Israël tussen 2005 en 2025 de aanschaf van broodnodige nieuwe zware transporthelikopters grotendeels uitgesteld. Nu krijgt Israël nieuwe CH-53K-helikopters. Ook krijgt het land eindelijk meer tankvliegtuigen, na decennialange uitstel van aankopen.

De periode 2005-2025 betekende niet het uitstellen van alle militaire aankopen. Israël moderniseerde zijn tanks, introduceerde nieuwe luchtafweersystemen, schafte nieuwe schepen aan en bouwde ook nieuwe geavanceerde artillerie. Maar veel van deze investeringen waren nog steeds kleinschalig, in plaats van grootschalig.

De eerste F-35's arriveerden in 2016 en werden in 2018 voor het eerst in de strijd ingezet. Aanvankelijk wilde Israël 50 van deze geavanceerde vliegtuigen, maar later werd dit uitgebreid naar drie squadrons, oftewel 75 toestellen. Nu wil Israël er 100.

"Het ministerieel comité voor aanbestedingen heeft het plan van het Israëlische ministerie van Defensie (IMOD) goedgekeurd om gelijktijdig twee nieuwe gevechtsvliegtuigeskaders aan te schaffen: een vierde F-35-eskader van Lockheed Martin en een tweede F-15IA-eskader van Boeing. De overeenkomsten, ter waarde van tientallen miljarden NIS, omvatten volledige integratie in de Israëlische luchtmacht, uitgebreid onderhoud, reserveonderdelen en logistieke ondersteuning", aldus het Israëlische ministerie van Defensie op 3 mei.

Israël heeft de afgelopen jaren zijn luchtmacht intensief ingezet. Zo speelde de luchtmacht een cruciale rol in de strijd tegen Hezbollah en Iran. Ook werden er langeafstandsaanvallen uitgevoerd op de Houthi's.

De samenwerking van Israël met het Amerikaanse Centraal Commando heeft Israël ook geholpen nieuwe mijlpalen in de regio te bereiken. De basis hiervoor werd jaren geleden gelegd met gezamenlijke trainingen met de VS. Daarnaast gaat de basis voor Israëls luchtoverwicht terug tot de jaren zestig. Israël zette zijn luchtmacht in tijdens de campagne tussen de twee wereldoorlogen in Syrië, die gericht was op het voorkomen van Iraanse versterkingen.

Hoewel de luchtmacht indrukwekkend is, kent het gebruik van nieuwe hightechwapens en precisieaanvallen beperkingen. De oorlog op meerdere fronten heeft aangetoond dat vijanden weliswaar verzwakt en gedegradeerd kunnen worden, maar niet definitief verslagen kunnen worden door uitsluitend vanuit de lucht te opereren.

Israëls nieuwe streven naar regionale en zelfs mondiale macht via zijn luchtmacht zal daarom altijd stuiten op de beperkingen van wat militaire macht kan bereiken.